Haagse bochten

Oog in oog met de commissie-Duivesteijn blijken politici tastende bestuurders die geen greep konden krijgen op wat ze met dadendrang in gang hadden gezet....

Twee weken geleden sprak Adri Duivesteijn via de band van zijn onderzoekscommissie megaprojecten de pers streng toe. Die ochtend had in de krant gestaan dat een McKinsey-directeur was wezen zeilen met een topambtenaar van Verkeer en Waterstaat. Het stond er niet met zoveel woorden, maar de suggestie was dat in de kajuit een en ander over de Betuwelijn bekokstoofd was. Als je niet eens meer op een boot kunt zitten, mopperde Duivesteijn. Zelf woont hij in Wassenaar, bekende de voorzitter. Net als collega-commissielid Aptroot naast hem. Estap verder, en er zou sprake zijn van een 'Wassenaarse connectie'. Graag wat minder komplottheorie was de boodschap.

We zijn tien zittingsdagen verder en er hangt een flinke fraudezaak boven de markt, met ge sloten enveloppen, bouwers die elkaar de poet toespeelden en een ministerie van V & W dat stiekem aan handjeklap deed met de onder nemers. Je zou zeggen dat het met dat komplot van Duive steijn alsnog goed is gekomen, maar zo simpel is het niet. Helaas. Was, om maar iemand te noemen, Tineke Netelenbos maar zo slecht dat ze met een handvol haven baronnen en een fles jenever die Betuwe route bij elkaar gekonkele foesd had.

Na twee weken ondervragen is de stand van zaken heel wat fletser onrustbarender. Ambte naren en adviesbureaus zeiden dat het met dit soort toekomstprojecten kan vriezen of dooien. De stapels rapporten ven tegen waren ongeveer even hoog. En politici wilden vooral demonstreren dat er 'in dit land' nog stevig wordt geregeerd. Kok vond dat het met de internationale aansluiting van Nederland wel wat op mocht schieten. Netelenbos wilde 'doorpakken'. Zalm zou het vandaag nog zo overdoen.

Stuk voor stuk tastende bestuurders die geen greep konden krijgen op hetgeen ze in gang hadden gezet, en die ook achteraf maar moeilijk kunnen toegeven dat er misschien wat mis is gegaan. Geen idee waar het op uit moest draaien, maar in elk geval kun je nu zien dat half Neder land ondersteboven is gegraven voor de vooruitgang. Naarmate de politiek minder in de melk te brokkelen heeft, moet ze een stoerder voorkomen tentoon spreiden - dvan is Netelen bos het embleem, niet van komplotten en andere slechtigheid.

Dinsdag was een vrije dag voor de commissie-Duivesteijn. Tijd voor een bezoekje aan de Eerste Kamer, drie Haagse deuren verderop. Onder het toeziend oog van koning Willem en met uitzicht op een verregende Hof vijver, behandelden de senatoren het alarmerende beginsel waarvan de huidige enqu een zoveelste symptoom is. Op de agenda stond het rapport Tussen beleid en uitvoering van de Algemene Rekenkamer, waarin tot ver velens toe soorgelijke manco's worden geconstateerd. In de plechtige woorden van senator Ed van Thijn: 'De Rekenkamer ziet de groeiende discrepantie tussen ambitieuze, zich opsta pelende beleidsambities en de realiteit van de uitvoeringspraktijk als van de grote risico's voor de geloofwaardigheid van de rijks overheid en het vertrouwen van de burgers in de overheid.'

Van veiligheid tot zorg, van onder wijsachterstandenbeleid tot reegratie van arbeidsongeschikten, van inburgering tot voedselveiligheid, van infrastructuur tot klimaatbeleid: overal werd wet op wet gestapeld, besluit op besluit, compromis op compromis. Liefst werden wenselijkheden aan elkaar gebreid die onmogelijk met elkaar in overeenstemming waren te brengen en die in het jargon 'Haakse bochten' worden genoemd. Veiligheid brengen zonder wapens mee te nemen. Ongebreidelde economische groei en een mooier milieu. Juist de onmogelijkste compromissen zijn politiek aantrekkelijk, omdat ze leiden tot de breedste steun in de Kamer. De rekening komt later vanzelf: acht parlementaire enqus in tien jaar, Enschede, Volendam en een HBO-fraude. Toets de ambities aan de uitvoerbaarheid, waarschuwt de Rekenkamer. Op straffe van groeiend gemor onder het volk. Je zou bijna zeggen dat Saskia Stuiveling van de Reken kamer zich aansluit bij het gedachtengoed van Pim: politici, doe nu eens wat je zegt.

De complete Eerste Kamer lag dinsdag aan Stuivelings voeten. De Tweede Kamer trouwens net zo, omdat daar schande werd geroepen over het graaien bij Onderwijs, ook al naar aanleiding van een Rekenkamer-rapport. Stuivelings onstuitbare opkomst lijkt te duiden op de gezond making van de politiek. Weg met ons, zegt immers de complete Eerste Kamer. Maar de strengheid van de rekenmeesters is op de keper beschouwd net zo'n symptoom van armoe als de gebeds molen van parlementaire enqus. De fictie van het politieke primaat maakt plaats voor die van het meten is weten. In ruil voor politiek debat komt de vraag of men zich aan de regels heeft gehouden. Als dat het vooruitzicht is, gaat Nederland definitief het pad van het politieke kasboek op.

Vandaag zit Tineke Netelenbos tegenover de commissie-Duive steijn. Tineke heeft het gedaan, stond gisteren in de krant. Had ze maar de helft van de komplotten gesmeed die haar worden toegeschreven. Dan zou de politiek er heel wat florisssanter bij staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden