Haags tribunaal krijgt contouren

HET TRIBUNAAL HOUDT GEVANGEN: Dusko Tadic (Serviër). Djordje Djukic (Serviër), Tihomir Blaskic (Kroaat), Zdravko Mucic (Moslim), Drazen Erdemovic (Kroaat in Servische dienst) en Radoslav Kremenovic (Serviër)....

Het Joegoslavië Tribunaal begint, bijna drie jaar na te zijn ingesteld, zijn wat schimmige karakter te verliezen. Er zijn nu enkele van de 24 cellen bezet die de Scheveningse strafgevangenis gereserveerd houdt voor oorlogsmisdadigers uit het voormalige Joegoslavië.

In mei start het eerste echte proces tegen een verdachte. Voor de rechter zal dan Dusko Tadic verschijnen. Hij wordt ervan beschuldigd tussen mei en december 1992 in kampen rond de stad Prijedor Bosnische en Kroatische gevangenen te hebben verkracht, gemarteld en vermoord.

Tadic werd in april vorig jaar door Duitsland, waar hij aangehouden was, overgedragen aan het Haagse tribunaal. In Duitsland zijn vorige maand nog twee verdachten, Lajic en Delalic, opgepakt. Hun uitwijzing naar Den Haag zal niet lang meer op zich laten wachten.

Indien verdachten worden aangehouden buiten ex-Joegoslavië is de zaak vrij simpel. VN-leden zijn verplicht hen over te dragen aan het Joegoslavië Tribunaal. De term 'uitlevering' wordt bewust niet gehanteerd, omdat dit een procedure is die alleen geldt tussen twee landen en niet tussen een land en een internationale instelling. Om aan verzoeken van het tribunaal te voldoen, is het in veel landen noodzakelijk om de wetgeving aan te passen.

Tot nog toe hebben vijftien landen dat gedaan, waaronder Nederland en Bosnië. Maar voor Oostenrijk, waar nog geen wet is aangenomen, bleek dit geen beletsel te zijn om de Bosniër Mucic deze week naar een Scheveningse cel te zenden.

Maar de meeste verdachten bevinden zich natuurlijk in Kroatië, Servië of Bosnië. Ze rekenen op bescherming van hun regeringen, uit wier naam ze immers misdaden hebben begaan. Hoewel de verdachten er via advertenties in kranten en posters op geattendeerd worden dat het tribunaal hen zoekt, doen de meesten geen moeite om onder te duiken. Ze geven interviews aan kranten en televisie-stations en lopen schijnbaar onbekommerd rond.

Bosnië heeft twee gevangenen van de tegenpartij aan Den Haag overgedragen. Maar tegen twee Moslims (Delic en Landzo) die door het tribunaal zijn beschuldigd van medeplichtigheid aan moord op Bosnische Serviërs onderneemt Sarajevo niets. Over Delic en Landzo doen verschillende geruchten de ronde: ze zouden gevangen zitten of zelfs veroordeeld zijn, maar daarna op mysterieuze wijze ontsnapt en ze zouden gesignaleerd zijn in de buurt van Konjic, de plaats van de misdrijven.

Kroatië heeft geen directe medewerking verleend aan het tribunaal. Maar president Tudjman heeft er wel voor gezorgd dat generaal Blaskic, in eigen land een oorlogsheld, zich onlangs 'vrijwillig' overgaf en naar Den Haag reisde. Dat gebeurde nadat de Kroatische president onder zware politieke druk van de Amerikanen was gezet. Hoe Tudjman op zijn beurt Blaskic zover heeft gekregen, is iets waarnaar we slechts kunnen gissen.

Feit is dat Blaskic zich sinds vrijdag niet meer in de gratis cel van de Scheveningse gevangenis bevindt, maar elders in een gulden kooi, waar het verblijf liefst zevenduizend gulden per dag kost. Algemeen wordt aangenomen dat de Kroatische regering de luxe-gevangenis voor de generaal betaalt. Een woordvoerder van het tribunaal verzekert overigens dat de omstandigheden voor Blaskic er eigenlijk slechter zijn dan in Scheveningen. Hij kan niet luchten, aan sport of recreatie doen.

Internationale pressie heeft ook in Servië tot resultaat geleid. Daardoor zitten de Kroaat Erdemovic en de Serviër Kramenovic nu in een Scheveningse cel. Zij zijn vermoedelijk medeplichtig aan de massamoord op de Moslims uit Srebrenica. Naar het schijnt, waren ze van plan zichzelf te melden bij Den Haag teneinde wraak te nemen op hun meerderen. Voordat ze zich konden overgeven, werden ze echter gepakt door de Servische politie. Na interventie van de Amerikanen bij Milosevic, lukte het niettemin om het tweetal aan het tribunaal over te dragen. Hun getuigenis kan een belangrijk element zijn voor de aanklacht tegen de hoofdverdachten, de Bosnisch-Servische leiders Karadzic en Mladic.

Op papier heeft de NAVO-vredesmacht IFOR het mandaat om verdachten te arresteren en naar Scheveningen over te brengen. In de praktijk toont IFOR geen animo om als politie-agent voor het tribunaal op te treden. Terecht of ten onrechte meent de NAVO dat die taak strijdig is met het hoofddoel van z'n aanwezigheid in het voormalige Joegoslavië: het vredesproces bewaken. Een document waarin staat hoe IFOR-militairen dienen te handelen als er een oorlogsmidadiger in hun handen valt, is nog steeds 'in discussie'. En dat, terwijl de periode van IFOR's bemoeienis al bijna voor de helft voorbij is.

Dit betekent niet dat van oorlogsmisdaden verdachte figuren rustig kunnen gaan slapen. De overdracht van een Blaskic en een Djukic (beide gevierde generaals) zou ze nerveus moeten maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden