Haags strateeg, wars van woelingen

Nog even en topambtenaar Laura van Geest begint als de nieuwe directeur van het CPB. De econome die wordt omschreven als 'direct en bescheiden', zal zichtbaarder worden dan ooit te voren.

Ze is de enige vrouwelijke thesaurier-generaal, schatkistbewaarder, van het ministerie van Financiën geweest. Nog even en ze is de eerste vrouw die aan het hoofd staat van het Centraal Planbureau. Nou en? Dat interesseert haar hoegenaamd niets. Ze is namelijk als vrouw geboren. Heeft ze niets voor hoeven te doen.


Als Opzij haar een paar jaar geleden wil interviewen voor de lijst van 100 Topvrouwen - in haar geval voor de categorie 'overheid' - bedankt ze al in de nominatiefase voor de eer.


Laura van Geest (51) maakt zichzelf graag onzichtbaar en onvindbaar. Ze is een kleine vrouw die altijd in de weer is met staatjes met cijfers. Ze wandelt graag. Als het eind april plots over haar gaat - het kabinet heeft haar tot de opvolger van CPB-directeur Coen Teulings benoemd - vertrekt zij twee weken naar Oezbekistan om te gaan wandelen.


Zo ontvlucht ze de woelingen. Haar benoeming tot hoofd van het prestigieuze adviesorgaan maakt namelijk onmiddellijk kritiek los. Nu eens niet bij politici, die hebben op dit moment even geen nieuw verkiezingsprogramma aan het CPB voor te leggen. Een aantal economen is boos. En lijkt geschrokken.


In de kritiek komt het geslacht uiteraard niet ter sprake. Critici vrezen dat de 'onafhankelijkheid' van het CPB in het geding is nu een topambtenaar van Financiën aan het roer komt te staan. Meerdere voorgangers van Van Geest (Henk Don, Gerrit Zalm) waren topambtenaar alvorens ze tot CPB-directeur worden benoemd.


Ook erg: Van Geest is 'maar' doctoranda, heeft geen enkele wetenschappelijke publicatie op haar naam staan. De cynicus antwoordt dat economie niet tot de exacte wetenschap kan worden gerekend (economen zijn weermannen- en vrouwen) en de kenner van het Binnenhof wijst erop dat het juist de bedoeling is dat het CPB minder 'wetenschappelijk' wordt. Meer rekening houdt met Haagse verhoudingen en dagelijks beleid.


Haar critici wijzen er voorts op dat meerdere belangrijke posten bij belangrijke instituten als de Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten in handen zijn van oud-topambtenaren van het ministerie van Financiën. Ja, en? DNB-baas Klaas Knot doet het volgens diezelfde critici erg goed, AFM-baas Ronald Gerritse idem.


Het wonderlijkste verwijt dat Van Geest treft, komt van de Tilburgse hoogleraar financiële economie Sylvester Eijffinger: 'Ze is onzichtbaar, weinig uitgesproken.' Eijffinger heeft haar naar eigen zeggen één keer ontmoet.


Inderdaad verschijnt Laura van Geest - anders dan de hoogleraar - nooit op de radio of tv. Ook nu houdt ze zich op de achtergrond. Aan publiciteit doet ze niet en veel van de mensen met wie ze de afgelopen 23 jaar op Financiën heeft samengewerkt, blijken uit hetzelfde hout gesneden. Dit heeft te maken met een strikte en formeel juiste opvatting van de taak: een ambtenaar treedt niet naar buiten, zijn of haar mening doet er niet zo toe. De ambtenaar is dienstbaar.


Straks, als CPB-directeur zal ze wel meer zichtbaar moeten zijn. Dat is vermoedelijk niet iets waar ze zich erg op verheugt, schat Wouter Koolmees in. Het Tweede Kamerlid voor D66 is oud-ambtenaar van Financiën, kwam in 2003 onder directeur Van Geest te dienen en heeft intensief met haar samengewerkt. Hij is ook Rotterdammer, ook econoom. 'Laura denkt zeer strategisch. Ze weet precies waar ze wil uitkomen.'


Per 1 augustus komt ze dus op de Scheveningse Van Stolkweg uit, de zetel van het CPB. Ze vertrekt uit het ministerie aan het Korte Voorhout waar de geboren Haagse, maar gewortelde Rotterdamse, 23 jaar in dienst was. Veelal in hoge functies. Nu is ze nog directeur-generaal Rijksbegroting.


'Ze zou de zus van de minister kunnen zijn', zegt een voormalige baas, oud-minister Wouter Bos. Zowel fysiek als karakterologisch hebben Jeroen Dijsselbloem en zij veel gemeen. 'Er kan bijna nooit een lachje van af' en ze is enorm eigenwijs. Dienstbaar én eigenwijs, dat heeft Van Geest zo'n mooie ambtelijke loopbaan gebracht, taxeert Bos. En kennis van zaken, uiteraard. 'Ze is een groot kenner van de Haagse verhoudingen.'


Laura van Geest studeert af in economie en bestuurskunde. Zo goed als heel haar arbeidzame leven brengt ze door op het ministerie van Financiën. Op een sabbatical van een jaar na. Als anderen van de lente- of zomerzon genieten, zit zij aan het Korte Voorhout, in een voormalige 'bunker' waar pas na een recente verbouwing enig zonlicht binnendringt: de macro-economische verkenningen op begrotingsstukken moeten worden afgerond. Dat wordt gecompenseerd. Reizen, vaak naar verre, non-toeristische oorden, is haar passie.


In ambtelijke kringen is ze na al die jaren een bekend gezicht. Ook bij andere ministeries (alles gaat 'langs Financiën') en zeker nadat ze als voorzitter fungeerde van de twintig ambtelijke commissies die onder het kabinet- Balkenende/Bos op zoek moesten naar 35 miljard euro aan bezuinigingen. Buiten dat circuit is ze onbekend. Daar zorgt ze zelf wel voor.


Bladen die vooral voor ambtenaren zijn bedoeld heeft ze wel te woord gestaan. In PM zegt ze eind december 2007 dat ze nooit fotografeert, ook niet tijdens haar reizen. Ze vindt het 'fijner' de omgeving goed in zich op te nemen en dat te onthouden. En er zit al zo veel in haar hoofd, zegt ze.


Als ze al eens naar buiten treedt, dan geeft ze weinig bloot. Haar man (ook econoom, werkzaam bij de DNB) heeft nooit een naam (anders dan 'partner') en proberen iets los te peuteren over 'geheimen' van het Korte Voorhout is een kansloze missie.


Zo bezien lijkt ze - vrij naar de kritiek van hoogleraar Eijffinger - inderdaad 'onuitgesproken'. Maar moet dat ook betekenen dat ze geen mening heeft? 'Wie dat zegt, kent haar niet', vindt Wouter Bos. En volgens Wouter Koolmees heeft ze niet alleen een mening, maar is die op het ministerie van Financiën ook heel goed hoorbaar. 'Ze is zo iemand die niet een, niet twee, maar drie keer probeert een minister te waarschuwen. Daarna schikt ze zich.'


Wie weet vindt ze ook wel - zoals zoveel economen - dat het huidige kabinet de economie 'kapotbezuinigt'. Haar positie in het economische discours wordt waarschijnlijk duidelijker wanneer ze eenmaal aan het roer staat bij het CPB. Haar voorlichter op het ministerie voorspelt dat het dan snel gedaan is met die discussie over de betwiste onafhankelijkheid. 'In augustus al zullen ze zien wat de ramingen van het kabinet waard zijn.'


Veel van de bezuinigingen die Rutte 2 nu doorvoert of wil doorvoeren zijn overigens geënt op jaren oude voorstellen van de twintig ambtelijke commissies die onder leiding stonden van Van Geest. Toen het kabinet Balkenende/Bos er niet meer uit kwam, werd tot deze ambtelijke exercitie besloten. Na aandrang van Laura van Geest, zegt (toenmalig ambtenaar) Wouter Koolmees. 'Typisch Laura. Ze denkt strategisch. Ze werkt naar iets toe. Als je de vraag wil beantwoorden wat je qua bezuinigen zou kunnen doen, moet je wel de spullen klaar hebben liggen.'


Betrokkenen prijzen haar rol bij die ambtelijke zoektocht naar besparingen. Het is niet eenvoudig om 'baasje' te spelen over meerdere departementen. Het helpt dat ze ook bestuurskunde heeft gestudeerd. Als manager heeft ze grote kwaliteiten, zo wordt alom bezworen. Ze is direct én bescheiden, ze is duidelijk en verheft nooit de stem. Wouter Bos: 'Medewerkers dragen haar op handen. Ik heb haar tot directeur-generaal Rijksbegroting benoemd. Veel ambtenaren lobbyden voor haar bij mij. Dat is heel bijzonder.'


Economische wetenschap is reuze interessant, maar de econome Van Geest is voor alles geboeid door concreet beleid, door de effecten van maatregelen. Ze is nogal van het doen. Ze studeerde in Rotterdam, woont daar ook al weer lange tijd en een Rotterdams sjabloon als 'niet lullen, maar poetsen' is op haar van toepassing, zeggen zij die het weten kunnen. Als er tijd resteert bezoekt ze graag popconcerten. Het moet wel directe, ruige muziek zijn.


In het boekje Zalmsnippers, verschenen bij gelegenheid van het bij het tienjarig jubileum van Gerrit Zalm als minister van Financiën, geeft ze wel degelijk blijk van enig komisch vermogen. Ze beschrijft hoe ze, dienstbaar tenslotte, Zalm te pas en te onpas als 'De Minister' opvoert. 'De Minister' vindt dit, 'De Minister' denkt er zo over. Het probleem ontstaat als ze als topambtenaar met 'De Minister' in diens werkkamer zit. Van Geest schrijft: 'Je weet dat je hem kunt aanspreken met de titel die je normaal hanteert. 'Gerrit' bekt niet goed. Je waant je weer terug bij je schoonouders die je ook niet met 'Pa' en 'Ma' kunt aanspreken, maar met hun achternaam..., daar ben je nu te veel voor opgenomen in de familie.'


Op zijn beurt neemt Zalm het eind vorige maand in Nieuwsuur voor Van Geest op. Oud-familielid tenslotte. Op donderdag 25 april lekt 's avonds uit dat Van Geest de nieuwe CPB-baas wordt. Een ander oud-familielid, Wouter Koolmees, feliciteert haar per sms. Hij krijgt pas antwoord als het kabinet de dag daarop de benoeming heeft bekrachtigd. Zo is de procedure, weet de dienstbare ambtenaar.


Nog diezelfde vrijdag melden de critici zich. Van Geest zelf gaat wandelen in Oezbekistan. Het weerwoord komt van Zalm, 's avonds in Nieuwsuur. Het erkende lachebekje trekt zijn meest ernstige gezicht en spreekt onderwijl warme woorden over de nieuwe CPB-directeur. Hij moet op zijn tong bijten om geen lelijke dingen te zeggen over die betweters uit de economische wetenschap.


CV

1962: Geboren in Den Haag


1989: Doctoraal algemene economie, Erasmus Universiteit


1990: Coördinator EMU, ministerie van Financiën


1992: Doctoraal bestuurskunde, Erasmus Universiteit


1995: Adviseur Nederland bij het IMF in Washington


2001: Onbetaald verlof, wereldreis


2003: Directeur AFEP, denktank ministerie van Financiën


2006: Thesaurier-generaal, ministerie van Financiën


2008: Directeur-generaal Rijksbegroting, ministerie van Financiën


2013: Directeur Centraal Planbureau

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden