Nieuwsbreak

H.M. van den Brink: 'Nederland is van de nestgeur, het is gesloten'

Nederland is een weinig gastvrij land, zegt schrijver en bestuurder Hans Maarten van den Brink. 'Hoe we met minderheden omgaan, staat gelukkig weer hoog op de agenda.'

Hans Maarten van den Brink. Beeld Annaleen Louwes.

U was ooit correspondent voor NRC Handelsblad in de VS. Bent u verrast door de uitslag in New Hampshire?
'Nee, ik volg het op de voet, nog elke ochtend de New York Times in de bus, dit zat eraan te komen.'

Wordt er in Nederland te veel aandacht besteed aan de Amerikaanse voorverkiezingen?
'Dat wordt gezegd over de NOS die met man en macht uitrukt. Misschien is het een beetje waar. Aan de andere kant: we hebben het wel over het machtigste land ter wereld. Ik vind het doodgriezelig hoe de Republikeinse partij zich ontwikkelt. Bij de Democraten is Bernie Sanders een beetje te oud en te links om een echte kans te maken. Ik zou het doodeng vinden als Donald Trump daardoor president wordt.'

Donald Trump. Beeld afp

En Hillary Clinton dan?
'Over haar heb ik gemengde gevoelens. Ik ben niet enthousiast over haar, maar ik denk dat zij de beste keuze is, gezien de omstandigheden. Zij is geen Barack Obama. Die gaan we nog missen. Toen ik nog correspondent in de VS was, ben ik eens bij de Clintons thuis geweest. Bill was toen gouverneur van Arkansas. Hillary ging rond met een schaal popcorn. En in mijn herinnering droeg ze daarbij een gewatteerde duster. Ik geef toe: dat kleurt mijn beeld van haar. Ik zou het overigens wel heel goed vinden als er nu voor het eerst een vrouw president van Amerika zou worden.'

Terug naar de Nederlandse politiek, columniste Sheila Sitalsing schrijft over de PvdA: 'Bij elke nieuwe Messias staan ze te zwaaien met palmbladeren, en zodra de eerste hysterie uit de peilingen is weggeëbd, gooien ze hem onder de tram.' Heeft zij een punt?
'Volgens mij zijn de Messias'en bij de PvdA hartstikke op. Ze hebben helemaal niemand meer om onder de tram te gooien. Samsom kan dus beter aanblijven. Die partij heeft mijn stem en liefde allang niet meer. Zeker na wat ze Job Cohen hebben aangedaan. Hij is toentertijd ook al niet gesteund, zijn poten werden onder zijn stoel afgezaagd. Dat staat in een lange traditie. De VVD heeft een probleem met corruptie, de PvdA met omgangsvormen.'

Ander nieuws. Bewaking van Turkse grens krijgt mogelijk militaire versterking van NAVO. Het militaire bondgenootschap als laatste redmiddel?
'Een redmiddel? Niet voor de mensen die opgesloten zitten in Syrië. We gooien aan de ene kant bommen op Syrië en aan de andere kant sluiten we de grenzen. Fatale combinatie. We hebben onszelf in een afschuwelijk parket gebracht en laten anderen de prijs ervoor betalen. Dat lijkt Realpolitik, het is vooral cynisme.'

Beeld afp
Beeld anp

Uw moeder was een immigrant uit Duitsland. In een interview met Coen Verbraak in 2000 zei u dat haar boodschap aan u en uw broers was: 'Luister, je hoort hier niet echt. Alleen als je harder werkt dan de anderen, red je het.' Zou u dit ook aan de vluchtelingen zeggen?
'Ja, dat zou ik zeggen. Omdat Nederland nu eenmaal een weinig gastvrij land is. Maar ik vind het betreurenswaardig. Want ik vind helemaal niet dat mensen harder moeten werken omdat ze een andere afkomst hebben. Ik ben blij dat het nu het gesprek van de dag is, onder andere na het artikel van Nadia Ezzeroili in de Volkskrant en ook na het optreden van Beyoncé bij de Super Bowl. Hoe we met minderheden omgaan, met mensen met een andere huidskleur en ander geloof, staat gelukkig weer hoog op de agenda. Ik ben erg voor een gelijke behandeling. Je hoort niet extra je best te moeten doen. Op een gegeven moment moet het misschien maar worden afgedwongen.'

Hoe bedoelt u?
'Je hoeft als overheid niet eindeloos begrip op te brengen voor de gevoelens van mensen, vaak anonieme mensen, die zeggen dat ze zich door de komst van mensen met een andere kleur of een andere godsdienst onveilig voelen. Niet als dat gevoel niet op iets aantoonbaars, op feiten is gebaseerd. Hoe moet je door hard werken je huidskleur veranderen?

'Nederland is, anders dan wij graag denken, een gesloten land, we zijn erg van de nestgeuren. Niet openlijk, maar onder de radar. Alle buitenlanders zullen je hetzelfde verhaal vertellen. Op het eerste gezicht, denk je: wat een open, gezellig en vrij land. Maar na een paar jaar hoor je er nog steeds niet bij. Dus misschien is het waar dat je harder moet werken, maar ik ben bang dat het dan nog niets uithaalt. Persoonlijk heb ik over integratie niets te klagen hoor. Maar ik denk dat dit voor veel groepen geldt, ook voor bijvoorbeeld de tweede generatie Marokkanen.'

U heeft wel naar uw moeder geluisterd in de zin dat u hard heeft gewerkt.
'Ja, maar dat was niet daarom.'

Waarom dan wel?
'Ik vind hard werken belangrijk, het geeft zin aan je leven.'

In uw recente roman Dijk stelt u de vraag: wat blijft er van een leven lang toegewijde arbeid uiteindelijk over. Wat denkt u zelf?
'Niks. De waarde van hard werken is dat als je iets met overgave doet, met maximale toewijding, dan wordt het vanzelf de moeite waard. En verder hoop je dat je omgeving je met respect behandelt. In Dijk worden ruwweg twee groepen tegenover elkaar gesteld: hardwerkende middenstanders en onkreukbare ambtenaren. Ze denken allebei dat ze een belangrijke waarde vertegenwoordigen. En uiteindelijk blijken die waarden niets voor te stellen. De kleine winkeliers gaan teloor. En bij de ambtenaren wordt door de politiek hun grondvest weggeslagen. Uiteindelijk staat iedereen met lege handen.'

Ziet u er tegenop om ooit te stoppen met werken?
'Nee, want ik ben eigenlijk niet van plan met pensioen te gaan.'

Het Mediafonds, waar u nu werkt, wordt per 31 december opgegeven. Heeft u dan al wat anders?
'Nee, nog niet, maar ik hoop een andere baan te vinden. En verder hoop ik zolang mogelijk door te kunnen werken en schrijven. Ik ben toch wel overdonderd door alle reacties op Dijk. Ik zie het als een aanmoediging door te gaan.'

Overdonderd? Uw roman 'Over het Water' werd toch ook de hemel in geprezen? U kreeg geen enkele slechte recensie.
'Ja, maar dat is toch alweer 18 jaar geleden. Ik vind het niet vanzelfsprekend.'

U zei toen dat u hooguit een uurtje blij was met een goede recensie. Is dat nog steeds zo?
'Lof sluit niet zo goed aan bij mijn eigen gevoel. Het voelt niet als echt. Terwijl kritiek wel altijd stevig binnenkomt. Dan denk ik meteen: ze hebben gelijk, eindelijk betrapt, ik kan er ook geen zak van. Lof verdampt. De kritiek kan ik me tien jaar later nog heel goed herinneren. Reken maar!

In uw roman verschijnt Dijk niet op zijn eigen afscheidsreceptie. Is dat ooit weleens bij u opgekomen?
'Nee, nee. Ik ben heel netjes. Ik zie het hele leven, of in ieder geval de samenleving, als een rollenspel. Dat is voor mij beschaving: dat je je rol speelt. Niet te grimmig, niet te serieus maar wel met toewijding. Ik geloof ook helemaal niet dat je al te veel je gevoel moet volgen of bijvoorbeeld authentiek moet zijn. Beschaving is juist niet authentiek zijn. En ook al zie je ergens tegenop, wel gewoon doen. Bijvoorbeeld omdat het zo hoort.'

Wat vindt u verder nog belangrijk nieuws?
'De Facebookpost van Lodewijk Asscher over de manier waarop we in de sociale media met elkaar omgaan. Arie Boomsma deed het vorig jaar eigenlijk leuker, zijn haatmail vriendelijk afserveren. Maar het onderwerp staat nu wel weer mooi op de kaart. Van mij mag je alles zeggen, ik ben faliekant tegen censuur. Maar we kunnen elkaar best aanspreken op normaal gedrag: niet schelden en bedreigen, maar argumenteren.

'Ik ben nogal actief op Twitter en begrijp soms echt niet wat ik over me heen krijg. Ik ben geen fascist of antisemiet, hoe komen mensen daarbij? Ik denk overigens niet dat we dommer en gemener dan vroeger zijn. Maar dat met de komst van sociale media is dit gedrag wel zichtbaarder geworden en wordt het wijder verspreid. Ook hier zou ik zeggen: ga niet op je gevoel af, maar corrigeer het met argumenten. Ik hoop bijvoorbeeld dat de toon over het Oekraïne-referendum normaler wordt. Zodat Jan Roos niet langer met schelden en uitlachen het paradigma bepaalt.'

Arie Boomsma Beeld anp

Heeft u nog een tip voor onze lezer?
'Menno Wigman raadde laatst het werk van Frederick Seidel aan. Nog nooit van gehoord. Meteen besteld en het ligt nu net voor me. Leest u mee? En daarnaast ben ik sinds gisteren fan van Snarky Puppy.'

U zegt?
'Snarky Puppy! Geen verzinsel van Nico Dijkshoorn. Die band bestaat echt en werd onlangs aan aangeprezen in The New York Times. Ik heb ze opgezocht op youtube - aanrader!'

Dit is aflevering 653 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden