Gymnasia komen ongeschonden uit de strijd

De gymnasia stellen zich al jaren teweer tegen politieke aanvallen op hun zelfstandigheid. En met kennelijk succes. In weerwil van alle fusieplannen zijn 36 van 38 zelfstandige gymnasia nog steeds zelfstandig....

HOEWEL het eigenlijk niet mag, staat in het briefhoofd nog gewoon Gymnasium. In een klein lettertje wordt ook vermeld dat het gymnasium deel uitmaakt van de Delta Scholengemeenschap. Maar dat zou het voormalig Stedelijk gymnasium in Leeuwarden liever verzwijgen.

Al jaren klagen de zelfstandige gymnasia dat de politiek erop uit is het schooltype voor de elite op te heffen. De Mammoetwet, de Middenschool en de oorspronkelijke plannen voor de basisvorming maakten het onmogelijk al op jonge leeftijd de klassieken te bestuderen.

Onderwijshervormers willen het tijdstip waarop leerlingen een definitieve schoolkeuze maken, liefst uitstellen. Dat kan niet, roepen classici: leerlingen moeten al vanaf de eerste klas Latijn en Grieks volgen. Bovendien zien de gymnasiumvrienden de bollebozen liefst met 'gelijkgestemden op één school, zonder dat ze in de verleiding komen af te zakken naar het makkelijke atheneum'.

Net hadden de gymnasia de inhoudelijke aanslag op hun onderwijs overleefd, of een nieuwe Haagse dreiging diende zich aan. Aangemoedigd door financiële beloningen van het ministerie, besloten wethouders dat het tijd werd een grote scholengemeenschap te stichten van gymnasium tot voorbereidend beroepsonderwijs.

De zelfstandige gymnasia kwamen in actie. Ze schuwden geen enkel publicitair middel. Het Coornhert Gymnasium in Gouda kreeg hulp van beroemde vaders: journalist Planken, topambtenaar Geelhoed en hoogleraar Bomhoff. In hun enthousiasme spraken zij in politiek incorrecte termen over 'de zwarte' fusiepartner. Rector P. Zuidwijk is achteraf 'niet zo gelukkig' met deze actie. Uiteindelijk ging de fusie niet door omdat het lager beroepsonderwijs, tot ieders verbazing, niet mee wilde doen.

Ook het Amsterdamse Vossius Gymnasium mobiliseerde de bekende Nederlanders. In een advertentie in de landelijke dagbladen riepen zij de deelraad Zuid op het Vossius zelfstandig te laten. Zelfs het oorlogsverleden van het Vossius werd gebruikt als argument om de school te redden. Ook het Vossius werd gered. Weer speelden inhoudelijke overwegingen geen rol. Het bestuur van de deelraad ontdekte op het allerlaatste ogenblik dat een fusie te duur was.

Na alle tamtam zijn 36 van de 38 zelfstandige gymnasia nog steeds zelfstandig. De twee gefuseerde scholen, in Apeldoorn en Leeuwarden, blijken in de praktijk ook nog redelijk zelfstandig.

Het Gymnasium Apeldoorn is opgegaan in 'een dubbelschool', de enige in Nederland. Gymnasium en fusiepartner de Koninklijke Scholengemeenschap functioneren zelfstandig met een eigen werving, eigen brugklassen, eigen eindexamens en een eigen gebouw. Het enige wat ze gemeen hebben, is één rector, een gemeenschappelijk personeelsbeleid en een gezamenlijk financieel beleid. Dubbelrector S. Muller, die vroeger rector was van het gymnasium, is tevreden. Alles loopt prima, verzekert hij. Een ouder van het gymnasium complimenteerde hem laatst: 'We merken niets van de fusie.' Dat is precies wat Muller beoogt.

Het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden leek het enige echte slachtoffer van een fusie. De school moest in 1993 volledig opgaan in de nieuwe scholengemeenschap. Na tussenkomst van de rechter werd het gymnasium drie jaar een 'status aparte' gegund tot 1996. In die drie jaar moest de school zich voorbereiden op een volledige integratie.

Onlangs bleek, tot verbijstering van rector W. de Gelder, dat de aparte status mogelijk gewoon kan voortduren. Het bestuur van de Delta heeft voorgesteld na 1996 de zefstandigheid te handhaven. 'Als iemand dit twee jaar geleden had voorspeld, had ik het niet kunnen geloven. Het lijkt wel een droom.'

De twee gefuseerde gymnasia mogen, gezien hun feitelijke zelfstandigheid, ook gewoon lid blijven van de Vereniging rectoren zelfstandige gymnasia Eigenlijk is er geen reden tot klagen. Dat vindt ook verenigingsvoorzitter A. Wintjes, rector van het Gymnasium Beekvliet in Sint-Michielsgestel. 'Het gaat goed met de zelfstandige gymnasia, zonder meer.' Het aantal leerlingen op zelfstandige gymnasia stijgt, vorig jaar waren het er 20.738. (Op de grootste school in Leiden zitten bijna duizend leerlingen, de kleinste in Ede telt er 242.) De wetgever lijkt zich even koest te houden, en ouders blijven enthousiast over het gymnasium.

Toch heeft de Haarlemse wethouder Mooij van onderwijs een plan bedacht om de toekomst van de gymnasia veilig te stellen. Hij bepleit een besturenfusie voor de zelfstandige gymnasia. In Velsen, Amsterdam en Haarlem bestaat interesse voor zo'n vorm van samenwerking. De schoolbesturen, in dit geval de gemeenten, moeten samen één bestuur instellen. Dat orgaan moet de scholen besturen. De gymnasia blijven volstrekt zelfstandig, maar werken op een aantal terreinen samen, bijvoorbeeld voor het personeelsbeleid.

De scholen worden op die manier minder afhankelijk van hun gemeente. Bovendien, meent de VVD-wethouder, krijgen ze een grotere autonomie. 'Het onderhoud van de gebouwen is vaak kostbaar. Nu moeten de scholen dat via de gemeente regelen, dat is vaak veel duurder dan wanneer ze de vrije markt op kunnen. Als de scholen losser komen van de gemeente, hoeven ze zich ook niet aan al die gemeentelijke regels te houden.'

Voorwaarde is wel dat de scholen zichzelf financieel kunnen bedruipen. Het heffen van schoolgeld mag nooit een manier zijn om aan voldoende geld te komen. 'Toegangsprijzen zijn absoluut uitgesloten.' Sponsoring sluit Mooij niet uit.

Het Amsterdamse Barlaeus, waarvoor de gemeente geen fusiepartner heeft kunnen vinden, mag van wethouder Van der Aa onderzoeken of het aan het Haarlemse alternatief kan meedoen. Van der Aa wil vooral weten of de fusie hem geen geld zal kosten.

Mooij hoopt dat meer gemeenten zich bij zijn initiatief zullen aansluiten. 'Er is ontzettend veel vraag naar een gymnasiumopleiding, waarom zouden we daar dan tegen zijn? Bovendien, die opleiding is toch ook niet slecht?'

Xandra van Gelder

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.