'Gus Dur' heet weer gewoon Abdurrahman Wahid

Het Indonesische parlement is een afzettingsprocedure begonnen tegen Wahid. De president verspeelde veel steun door het parlement te schofferen. Verder liet hij de economische crisis en de opstandige provincies links liggen....

'Gus Dur' noemde iedereen hem, en hij stond bekend om zijn gevoel voor humor: altijd wist hij de lachers op zijn hand te krijgen met een toepasselijke anecdote. Maar twintig maanden na zijn aantreden wordt de president van Indonesië in de media weer bij zijn officiële naam genoemd: Abdurrahman Wahid. De grapjes zijn verstomd, Wahid is een verbitterd man geworden.

Zijn presidentschap kwam in oktober 1999 als een verrassing: een meerderheid in het parlement passeerde Megawati Soekarnoputri, de leidster van de grootste politieke partij. Maar in plaats van het parlement te vriend te houden kleineerde hij het: nog geen maand na zijn aantreden maakte hij de volksvertegenwoordiging uit voor 'kleuterschool' omdat de parlementariërs het hadden gewaagd kritiek op hem te leveren.

En in plaats van rekening te houden met de gekrenkte trots van Megawati, met wie hij sinds zijn kindertijd bevriend was, schoffeerde hij zijn vice-president. Hij gunde haar nauwelijks inspraak in zijn keuze van ministers - zelfs niet als die afkomstig waren uit haar eigen PDI-P. En toen ze vervolgens wegbleef bij de presentatie van het nieuwe kabinet, sneerde Wahid ten overstaan van de wereldpers: 'Ze moest zo nodig eerst een bad nemen.'

Hoewel Wahid na deze slechte start enkele belangrijke successen wist te boeken, hebben zelfs die zich uiteindelijk tegen hem gekeerd. Zijn procureur-generaal, Marzuki Darusman, begon een diepgravend onderzoek naar de miljoenenvermogens van de familie Soeharto en hun zakenvriendjes. Dat lijkt in het geval van Soeharto zelf definitief te zijn stukgelopen op het zwijgen van de oud-president: Soeharto is volgens zijn lijfartsen na een beroerte niet meer in staat een verhoor te ondergaan. Soeharto's zoon Tommy werd schuldig bevonden aan fraude en kreeg anderhalf jaar gevangenisstraf - maar sinds dat vonnis is hij spoorloos verdwenen. Kennelijk verkeren de Indonesische politie en de rechterlijke macht nog altijd onder de invloed van de Soeharto-miljoenen.

Ook slaagde Wahid erin de politieke macht van de militairen terug te dringen. Hij ontsloeg de chef-staf van de strijdkrachten, generaal Wiranto, die ervan werd verdacht de hand te hebben gehad in de moordpartijen in Oost-Timor, en hij verving ook andere militaire leiders. En nu zit hij met een legertop die hem confronteert met de grondwettelijke beperkingen van zijn macht en weigert mee te werken aan het afkondigen van de noodtoestand.

Maar de twee grootste problemen van Indonesië heeft Wahid laten liggen: de geweldsuitbarstingen in de provincies en de economische crisis. Hij had gehoopt oude en nieuwe afscheidingsbewegingen de wind uit de zeilen te nemen met een nieuwe wet op de regionale bevoegdheden, die op 1 januari van kracht is geworden. De provincies mogen een veel groter deel van hun natuurlijke rijkdommen nu zelf beheren. Maar de president is te hard van stapel gelopen: de plaatselijke besturen weten nog niet aan welke regels ze zich moeten houden bij het toekennen van vergunningen en het heffen van belastingen. En vanwege het politieke gekrakeel rond zijn impeachment heeft hij zijn belofte om Irian Jaya en Atjeh een ruime mate van autonomie te verlenen nog niet kunnen invullen.

In Atjeh vallen nog vrijwel iedere dag doden. Dat Exxon-Mobil in maart besloot de winning van gas en olie in Atjeh voorlopig te staken, na het doelwit te zijn geworden van sabotagedaden en andere aanslagen door de afscheidingsbeweging Atjeh Vrij, betekent een zware klap voor de toch al zwaar gehavende Indonesische economie.

Aan de vooravond van het impeachment-debat trachtte de procureur-generaal Wahid nog te zuiveren van alle blaam in de twee financiële schandalen die hem werden aangewreven. Maar het mocht niet baten. De president had zich te veel vijanden gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden