Guns, drugs &rock-'n-roll

Dichter / schrijver Bart Chabot is compleet verslingerd aan het werk van Elmore Leonard. Voor V probeert hij diens grootsheid te verklaren.

Mijn mobiel ging. Voor de verandering nam ik eens aan. 'Heb je het gehoord? Elmore komt naar Nederland!'

Het viel niet moeilijk uit te maken welke Elmore deze kant opkwam: bluesgigant Elmore James was dood, dus moest het om Elmore Leonard gaan, de thrillerschrijver. Elmore was nu 86; je kon ervan uitgaan dat dit de laatste keer zou zijn dat Leonard ons land aandeed.

Een zekere opwinding maakte zich van mij meester.

Sinds jaar en dag ben ik een groot bewonderaar van Elmore Leonard. Geen fan: ik heb geen uitklapposters of kleurenfoto's van Elmore Leonard boven mijn bed hangen, van niemand trouwens. Maar fervent lezer van zijn werk ben ik wel.

Zo koop ik elk nieuw uitgekomen boek van Leonard niet één maar twee keer. Eerst als hardcover, die ik een tijdlang meermalen per week liefdevol door mijn handen laat gaan en vervolgens ongelezen in de kast zet. Het wachten is op de pocketversie, van Warner of Harper Collins, met een schreeuwerig Amerikaanse omslag, en die lees ik dan.

Ik weet nog precies wanneer mijn liefde voor het werk van Leonard begon: toen ik een recensie over Glitz las in mijn lijfblad-door-de-jaren-heen, de Londense rock-'n-rollweekly New Musical Express. De NME kon je toentertijd bijna blind geloven. Die luitjes waren verre van op hun achterhoofd gevallen. De recensie was jubelend: als je Glitz niet las, had je eigenlijk niet echt geleefd; daar kwam het op neer.

Ik toog naar de American Bookstore, kocht Glitz en begon met danig getemperde verwachtingen aan het eerste hoofdstuk, want het omslag, neonletters gelardeerd met een lullig palmboompje, wekte weinig nieuwsgierigheid op en de bijgeleverde loftuitingen van de pers, 'dazzling','a masterpiece' en 'America's greatest crimewriter' waren van de uitwisselbare soort. Was ik ergens ingetuind? Het had er veel van weg.

De eerste zin, 'The night Vincent was shot he saw it coming', smaakte naar meer, opvallend omdat Leonard het doorgaans niet van Eerste Zinnen moet hebben maar van Eerste Hoofdstukken. Welnu, het eerste hoofdstuk trok me aan boord en na het tweede hoofdstuk, van Salingers A Perfect Day For Bananafish-achtige kwaliteit, kon ik het ontschepen vergeten. Ik was hooked.

Dit was in 1985.

Lauwe Cola

Sindsdien worden mijn grote vakanties bepaald door Leonard, want dan lees ik hem. Van de zomer liefst drie stuks, waaronder Up In Honey's Room, een van zijn nieuwste maar niet een van zijn sterkste, en Killshot uit 1989. Killshot behoort tot het betere werk van Leonard. Daarvoor hoeft u mij niet te geloven: de in de Volkskrant en ver daarbuiten terecht hooggewaardeerde Martin Bril begon vaak tegen me over Leonard en vond Killshot 'de beste'. Op dat laatste valt misschien iets af te dingen, maar ik ga wijlen Martin op deze plaats niet tegenspreken. Elders trouwens ook niet.

Wat maakt een geslaagde Leonard zo onweerstaanbaar?

In essentie twee dingen: het plot en de dialogen. Het verhaal vliegt meestal alle kanten op, behalve de kant die je vermoedt. En Leonards dialogen lees je niet terwijl je leest; nee, je hoort ze uitgesproken worden door de low life characters die Leonards boeken bevolken alsof je naast hen staat, of zij naast jou.

Een van de handelsmerken van Leonard is het extreme geweld dat op de meest onverwachte ogenblikken kan losbarsten. Een mensenleven vertegenwoordigt voor de doorsnee gangster in Leonards werk minder waarde dan een glas lauwe cola op een julidag in downtown Miami of Detroit. Op dat punt geen illusies over de menselijke soort. Sowieso koesteren de karakters die Leonards universum bevolken geen illusies. Of hooguit die van die ene klapper: een moord of overval of afpersing waarmee ze zich een fortuin verwerven om daarna onbekommerd in Haïti, op de Bahama's of in een bananenrepubliek in Zuid-Amerika stil verder te leven, een reisbestemming die geen van Leonards karakters ooit weet te bereiken.

Onderkoeld weergegeven

Die geweldsuitbarstingen worden onderkoeld weergegeven. Een fragment uit Killshot: Richie wil een benzinestation overvallen en komt zijn auto uit.

The girl behind the checkout counter was chewing gum as she looked up at him, not seeming too interested. Richie noticed her hair looked oily.

Richie raised the shotgun as he said, 'This is your big day, honey. Empty that cashdrawer in a paper bag.' The girl was about eighteen, not too good-looking.

Richie laid his shotgun on the counter and picked up the paper bag.

'This everything?'

She nodded, looking down at the floor.

'Are you Indian?'

The girl shook her head.

'You look Indian. You ought to use something on your hair. A shampoo with a conditioner in it. Give it some body.'

Man, she sure looked Indian. He said to her, 'Look at me. You sure you're not Indian?'

She was biting on her lip, eyes jumping around, not chewing her gum now.

Richie said, 'Well, it don't matter.' He reached behind him, brought out his .38 and shot the girl square in the forehead.

Kort nadat ik mijn mobiel had weggelegd, ging ik op zoek naar Glitz. Ik ging door mijn schrijfkamer, een uitgebouwde kast waarin mijn bureau staat, maar vond het boek niet terwijl ik toch zeker wist dat ik... Bij het doorzoeken van mijn schrijfruimte viel me op dat het er een wel erg grote zooi was en dat iets terugvinden niet makkelijk zou worden.

Toen liep ik naar beneden om in de kamer te zoeken waar ik mijn optreedspullen en podiumkleren bewaar en waar ik ogenschijnlijk nietsdoend urenlang kan rondhangen en die ik daarom ruimhartig de Ideeënkamer noem. Dit leverde evenmin iets op, behalve het inzicht dat ik ook deze kamer in de loop der jaren in een gezellige puinhoop had weten te veranderen. Glitz was weg en bleef weg.

Daarop schoot me te binnen dat ik het boek aan een van mijn zoons had uitgeleend, maar nooit had teruggekregen.

'Pap', zei Sebastiaan, 'dat heb ik je alláng teruggegeven.' Ook zijn broer Maurits wist van niets. 'Glitz? Pap, ik vertrek overmorgen naar Nieuw-Zeeland, ik moet nog zo veel doen... Glitz heb ik niet. Je liet mij Gold Coast en Maximum Bob lezen, heel goed allebei, maar die heb ik teruggegeven.'

Om het vak te leren

Ik ging voor de kast staan, voor het rijtje Leonards dat ik nog wel tot mijn beschikking had. Er zaten een paar westerns bij: Leonard begon als copywriter op een reclamebureau en schreef in zijn spaarzame vrije tijd westerns: een aardig uitgangspunt om het vak te leren.

Hoe goed ook, toch zijn Elmore Leonards boeken niet boven elke kritiek verheven. Bij een veelschrijver als Leonard dreigt soms de zichtbaarheid van een formuleachtige aanpak. Bovendien haalt Elmores latere werk niet altijd het niveau van Cat Chaser, LaBrava of Pronto of Riding The Rap.

En ook Leonard produceert weleens een afzwaaier: u dient Bandits en Touch te vermijden en ook City Primeval kunt u met een gerust hart ongelezen laten.

Freaky Deaky daarentegen...

Restte het opruimen van de twee kamers, iets waar ik helemaal geen zin in had. Ik pakte een van de weinige Leonards die ik niet kende en las de openingszin.

'Late afternoon Chloe and Kelly were having cocktails at the Rattlesnake Club, Chloe trying to entertain Anthony Paradiso, an eighty-four-year-old guy who was paying her five thousand a week to be his girlfriend.'

Kijk, dat was een veelbelovend begin; en zo kon ik het opruimen mooi nog even uitstellen.

Snelle aan straattaal ontleende dialogen

Elmore Leonard werd geboren in New Orleans (11 oktober 1925) en woont sinds zijn kindertijd in Detroit, de stad die in veel van zijn verhalen een rol speelt. Hij diende tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de marine, behaalde in 1950 een graad in filosofie en letteren aan de University of Detroit en publiceerde in 1951 zijn eerste korte verhaal, Trail of the Apaches.

Na een reeks westerns schakelde hij over op misdaadverhalen, die zich onderscheidden door hun snelle, aan straattaal ontleende dialogen en diabolische plots, vol handige losers en niet al te snuggere helden. Leonards handelsmerk is zijn economische stijl (zie de fameuze slotzin van Swag: 'Frank, why don't you shut the fuck up?').

Veel van zijn boeken zijn verfilmd, waaronder Get Shorty en Jackie Brown. De filmversie van Freaky Deaky, met Crispin Glover, wordt volgend jaar verwacht. Schande: op dit moment is geen van zijn boeken in Nederlandse vertaling leverbaar.

Thrillerschrijver Elmore Leonard staat zaterdag 19 november om 21.30 uur op literatuur- en muziekfestival Crossing Border in Den Haag, samen met zijn zoon, schrijver Peter Leonard.

De kaarten voor die avond zijn uitverkocht.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden