Gun de vissen hun portie norit

Wageningse wetenschappers denken een opmerkelijk middel in te kunnen zetten tegen vervuilde bagger: het maagmiddel norit. De eerste proeven zijn veelbelovend.

Goed nieuws voor de palingen in de vervuilde Biesbosch. De concentratie aan notoir giftige stoffen als pcb's in het vetweefsel van de vissen kan drastisch omlaag als men fijn gemalen deeltjes actieve koolstof (norit) mengt met het slib op de waterbodem.


Dat blijkt althans uit een experiment met een slordige 120 goudwindes (een vissensoort) die in vier proefsloten vol bagger uit de Biesbosch zwommen. 'Dit opent de mogelijkheden om zonder kostbaar baggeren in kwetsbare natuurgebieden zoals de Biesbosch flinke verhoging van de milieukwaliteit te bewerkstelligen', zegt Bart Koelmans, hoogleraar water- en sedimentkwaliteit aan Wageningen Universiteit.


Volgende week woensdag worden de resultaten van het langjarig onderzoek bekendgemaakt op een symposium. Twee promovendi studeerden vier jaar op de slibschoonmaak. Hun onderzoek werd door technologiestichting STW met acht ton gesubsidieerd. Ook producent van actieve kool Norit en de baggeraars Martens Van Oord en Boskalis Dolman waren erbij betrokken.


Hoe fijner actieve kool, hoe beter de binding van milieuverontreinigende stoffen verloopt. In een van de vier proefsloten bij Wageningen Universiteit was het slib gemengd met kool in poedervorm en nam het gehalte aan pcb's in het vissenvet met een factor tien af. In een referentiesloot, waaraan geen actieve kool was toegevoegd, benaderde de concentratie aan polychloorbifenylen (pcb's) in de vis daarentegen de dodelijke dosis. Wel blijken wormen die in het slib woelen soms iets minder goed te groeien vanwege de kool. 'Actieve kool vangt immers niet alleen verontreiniging weg, maar waarschijnlijk ook onontbeerlijke voedingsstoffen. Dat kan in zeldzame gevallen tot stressreacties leiden', zegt Koelmans.


De vinding smaakt naar meer. Als de afwatering van sloten en het dichtslibben van vaarwegen, havens of grachten baggeren noodzakelijk maakt, kunnen ze daarna worden gereinigd met actieve kool. 'Waterschappen kunnen de behandeling met actievekoolkorrels inroosteren in hun tienjaarlijkse baggercyclus', zegt Huub Rijnaarts, hoogleraar milieutechnologie van Wageningen Universiteit en ook betrokken bij de STW-proef. De optimale contacttijd en de juiste dosis korrels moeten nog verder worden uitgedokterd.


'Eenmaal op land gebracht en voldoende schoon bevonden, zeven we de actievekoolkorrels eruit en voegen we organische stof toe, bijvoorbeeld gft-afval of landbouwafval zoals bietenloof', aldus Rijnaarts.


Wind en regen eroverheen, pieren erbij, en hup, in een onomkeerbaar proces van rijping ontstaat dan binnen enkele maanden tot een jaar een geheel nieuwe bodem. 'Die grond kunnen we mogelijk inzetten op plekken in Nederland waar de bodem daalt', denkt Rijnaarts. In de veenweidegebieden van Zuid-Holland daalt de bodem elk jaar gemiddeld een centimeter, met verzakkingen en natte voeten als nare gevolgen. In stedelijk gebied en op industrieterreinen kan de tweedehandsbodem gemakkelijker worden toegepast dan op landbouwgrond.


Als blijkt dat de bagger voldoende schoon is, staat niets toepassing van deze tweedehandsgrond in de weg, beaamt Willie Peijnenburg. 'Actieve kool helpt echter niet tegen vervuiling van slib met zware metalen', waarschuwt de hoogleraar milieutoxicologie aan de Universiteit Leiden en wetenschapscoördinator bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in Bilthoven.


Hij ziet vooral emplooi voor fijn gemalen actieve kool in natuurgebieden. 'Baggeren in natuurgebieden van het kaliber Biesbosch is erg kostbaar. Los daarvan zou de schade aan de ecosystemen vanwege het weghalen van waterbodems weleens groter kunnen zijn dan de toxische schade van het vervuilde slib zelf.'


Ook is er volgens Peijnenburg flinke sociale schade doordat lange tijd geen recreatie mogelijk is. Daarentegen geldt het neerleggen van actieve kool als een methode waarbij de tijd langzaam zijn werk kan doen. 'De kool vangt de organische vervuiling weg voordat die in vissen belandt.'


De wetenschappers hebben hun werk gedaan, meent Bart Koelmans. 'Nu zijn beleidsmakers en het bedrijfsleven aan zet om deze nieuwe kennis in de praktijk te benutten.'


10 miljoen ton


Jaarlijkse hoeveelheid slib die in Nederland wordt weggebaggerd uit de waterwegen. Alle bagger in de Randstad is geschikt om na behandeling met actieve kool regionale bodemdaling tegen te gaan, aldus Wageningen Universiteit.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden