Guerrillakunst herleeft met app

De Stads Kunst Guerrilla zaaide dertig jaar geleden verwarring in Amsterdam met geweldloze 'kunstaanslagen'. Met een iPhone-applicatie is een tour langs belangrijke locaties te maken.

AMSTERDAM - Tegenwoordig is de ruimte in het souterrain van fotomuseum FOAM ingericht als café. De muren zijn er wit, de tafeltjes schoon. Bezoekers van het museum aan de Amsterdamse Keizersgracht drinken gemoedelijk een kopje koffie of eten een stukje taart. Die sfeer was waarschijnlijk wel anders in 1979, toen kunstgroep Stads Kunst Guerrilla (SKG) van hieruit haar eerste 'kunstaanslag' voorbereidde.


Wie de iPhone-applicatie Stads Kunst Guerrilla heeft geïnstalleerd, voelt in het café van FOAM zijn telefoon trillen en leest op het scherm over de eerste kunstactie van de SKG. Het museum is een van de locaties van de SKG-tour die je met je telefoon kunt volgen. De tour is een onderdeel van het onlangs verschenen boek Stads Kunst Guerrilla '78-'81 van journalist Martijn Haas, over de kunstgroep die zich liet inspireren door de guerrillatactieken van de Duitse terroristengroep RAF. Een paar jaar lang maakten zij straatkunst en graffiti in Amsterdam, geïnspireerd op de actualiteit.


In het FOAM lees je op je telefoon dat de ruimte van het restaurant destijds nog niet bij het museum hoorde, maar werd bewoond door Peter Giele (later de oprichter van de legendarische club RoXY). Giele hielp zijn vriend en medekunstenaar Erik Hobijn, het brein achter de SKG, met het voorbereiden van een rookbom-aanslag op het naastgelegen museum Fodor, de locatie waar nu het FOAM zit. Voor meer informatie over de actie is het goed het boek te lezen, want de tekst in de app is bondig.


Het verhaal gaat als volgt: museum Fodor, de toenmalige dependance van het Stedelijk Museum, organiseert een expositie voor jong Amsterdams talent. Het voorstel van de SKG-groep, om het hele museum te barricaderen als een militair fort, is afgewezen. De groep besluit dat een radicale actie op zijn plaats is: op de dag van de opening dragen Hobijn en een collega een gipsen buste naar binnen. Als die later ontploft, komt daarbij zoveel rook vrij dat het pand moet worden ontruimd. Hobijn en zijn collega zijn dan al lang en breed vertrokken. Het is de eerste in een serie van geweldloze, maar wel op geweld geïnspireerde 'aanslagen' die de kunstenaarsgroep pleegt, gericht op het veroorzaken van zo veel mogelijk verwarring.


De iPhone-tour geeft, met behulp van gps, op achttien plaatsen in Amsterdam informatie, foto's en video's over de straatkunst en het tijdsbeeld van de jaren tachtig.


Een belangrijke locatie is poptempel Paradiso. De SKG mocht hier op 20 december 1980 een feest organiseren. Met de krakersrellen en de toenemende atoomdreiging in het achterhoofd besluit de groep een feest te organiseren dat de bezoekers met de neus op de crisis drukt en angst aanjaagt. Feestvieren op de ondergang.


Op de mobiele telefoon zie je op deze locatie foto's van het feest: midden in de zaal zijn grote wachttorens gebouwd, de band speelt achter kippengaas, en in het midden van de zaal zit een gehurkte man die zijn behoefte doet. Schrijver Martijn Haas: 'De SKG wilde een punkfeest geven dat zo overdreven punk was, dat zelfs punkers het niet meer leuk vonden.'


Het boek gaat vooral over de SKG, de iPhone-tour is breder en richt zich op het hele tijdperk. 'Een boek leent zich goed om een lineair verhaal te vertellen, zoals dat van de SKG. De gebeurtenissen uit die tijd zijn echter zo divers, doordat zoveel kunstenaars en muzikanten in kraakpanden actief waren, dat we wel een encyclopedie uit kunnen brengen', vertelt Haas. 'Wij hebben gekozen voor een route, zodat mensen fysiek door de wereld van de SKG kunnen lopen.'


Toen Haas zijn boek aanbood bij uitgeverij Lebowski stonden zij erop dat hij ook een app zou maken. 'Ik had niet verwacht dat ik in mijn eerste gesprek met een uitgever over een applicatie voor de mobiele telefoon zou praten', vertelt Haas. 'Lebowski voelde echter haarfijn aan dat dit onderwerp zich heel goed leent voor een tour.' Haas stelde de app samen met hulp van de Waag Society, een organisatie voor computertechnologie die zelf zijn oorsprong vindt in de krakersbeweging.


Bij het voormalige Algemeen Handelsbladgebouw naast de Dam gaat de telefoon weer trillen. Op het scherm staat dat dit gebouw midden jaren zeventig leeg kwam te staan en later werd gekraakt. Hier is ook het enige stukje SKG-straatkunst dat de jaren heeft overleefd: een van klei gemaakt ME-poppetje naast de hoofdingang. Een reactie van Erik Hobijn op de krakersprotesten rondom de kroning van Koningin Beatrix, die hier hun climax vonden. 'De gemeente zou dit werk moeten restaureren en beschermen', meent Martijn Haas. 'Het is een belangrijk stukje geschiedenis.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden