'Gruwelen in Tsjetsjenië overtreffen Beslan'

Bachaev 'voelt zich verplicht aan de tienduizenden anonieme Tsjetsjeense doden' om het streven naar onafhankelijkheid van zijn volk te verkondigen....

'Wat denkt u? Als ik beelden zie van het gijzelingsdrama in Beslan huiver ik ook, dan springen mij ook de tranen in de ogen. Maar ik durf ook te zeggen dat hetzelfde bijna dagelijks gebeurt in Tsjetsjenië – erger nog soms. Alleen zijn daar geen tv-camera's bij, dat zien jullie niet, daarover lees ik niets in westerse kranten. Beslan was afschuwelijk, maar er zijn zeker al honderd keer zo veel Tsjetsjeense kinderen op vergelijkbare wijze vermoord door het Russische leger. Wilt u foto's zien?'

Semil Bachaev (47) kijkt zijn gehoor emotieloos, dan weer uitdagend aan. Overal waar hij komt, reageren mensen hetzelfde, zegt hij. 'Aan de blik in hun ogen zie ik dat ze mij een kille man vinden; iemand die schaamteloos durft te beweren dat er ergere dingen zijn dan Beslan.' Het zij zo, zegt hij. Voor hem tellen de tienduizenden anonieme Tsjetsjeense doden, aan wie hij het verplicht is de roep om gerechtigheid en het streven naar onafhankelijkheid voor Tsjetsjenië te verkondigen.

Hoe uitzichtloos de oorlog ook lijkt, voor alles blijft hij de adviseur internationale betrekkingen van de president van de Republiek Itsjkeria, zoals zij Tsjetsjenië noemen. In 1997 werd Bachaev door de toenmalige president Aslan Maschadov opgenomen in de eerste democratisch gekozen regering van het land, om twee jaar na het begin van de tweede Tsjetsjeense oorlog te worden gedwongen in ballingschap te gaan. Moskou mag hen dan afschilderen als rebellen, Bachaev cum suis blijven zichzelf onverminderd zien als de enige wettige leiders van Tsjetsjenië.

Daarom was hij recentelijk in Semil Bachaev Nederland en staan deze maand nog afspraken met regeringswoordvoerders van onder andere Spanje, Duitsland en Zweden gepland. In feite kennen die gesprekken momenteel slechts één onderwerp: de liquidatie in maart dit jaar van Maschadov, en de consequenties daarvan voor het conflict.

Achter de schermen spreken vrijwel alle West-Europese landen hun afschuw uit over de Russische aanpak, zegt Bachaev, 'maar publiekelijk

durft geen land Moskou te veroordelen'. Bachaev: 'Als puntje bij paaltje komt, is het Tsjetsjeense volk ondergeschikt aan economische of politieke belangen. Polen is het enige land dat zich kritisch durft uit te spreken. Het Poolse volk weet natuurlijk maar al te goed hoe het is om door Moskou vernederd te worden.'

Naarmate de olieprijs stijgt, is een mensenleven minder waard, zegt Bachaev. 'Door de oorlog in Irak staan de olieleveranties uit het Midden-Oosten onder druk. De VS en Europa zijn daardoor meer en meer aangewezen op de olievoorraden in Rusland, dus ze kijken wel uit om Moskou tegen de haren in te strijken met kritische opmerkingen over de oorlog in Tsjetsjenië.'

Vrede is sinds de dood van Maschadov verder weg dan ooit, zegt Bachaev. Niet alleen gold Maschadov als de enige man die de gematigde en radicale partijen in Tsjetsjenië op één lijn zou kunnen brengen, maar ook was hij de initiator van een vredesplan dat door leden van het Europees Parlement 'een bron van hoop' werd genoemd.

Ten bewijze van zijn brede invloed in Tsjetsjenië kondigde Maschadov in het verleden tweemaal een wapenstilstand van een maand af, waaraan volgens waarnemers ook de radicale verzetsleider Sjamil Basajev – het veronderstelde brein achter Beslan – zich leek te houden.

Bachaev: 'De sfeer onder de Tsjetsjeense bevolking is na de moord op Maschadov veranderd. Steeds meer mensen die een gematigde koers voorstonden, schuiven op naar de radicale kant. De tvbeelden die werden getoond van Maschadovs lichaam wekken sterk de indruk dat ze hem hebben gemarteld. En zijn lichaam is ook nog niet vrijgegeven, dus een begrafenis is nog altijd niet gehouden. Dat wordt door het Tsjetsjeense volk opgevat als een vernedering en het bewust schenden van Tsjetsjeense normen en tradities.'

Maschadovs opvolger, Abdoel-Khalim Saidoellajev, heeft laten weten de lijn van zijn voorganger te willen voortzetten. Dat wil zeggen: verzet tegen de Russische bezetting, zonder daarbij terreuracties tegen burgers te ondernemen. Maar of het volk nog bereid is die lijn te volgen, is volgens Bachaev zeer de vraag. 'Wij, de regering, zullen nooit instemmen met terrorisme en altijd een dialoog blijven nastreven. Maar ik merk ook dat onder de bevolking steeds meer sympathie ontstaat voor de acties van Basajev, hoe wreed ook. Er is geen Tsjetsjeen die geen familielid, vriend of kennis heeft verloren door de oorlog; wraak is vaak het enige wat hun nog rest.'

Misschien is het zinloos, zegt Bachaev, maar zijn hart zegt hem dat hij 'de wereld moet blijven vertellen hoe het ware gezicht van Moskou eruitziet'. Zelf werkte hij begin jaren negentig enkele jaren als jurist in de Russische hoofdstad, dus hij weet, zegt hij, hoe het spel wordt gespeeld – 'marteling, gemanipuleerde videobeelden, ontvoering, ze doen alles'.

Bachaev besluit zijn betoog: 'Als Chodorkovski, een rijke oliebaron, wordt veroordeeld in Rusland, spreekt het Westen er schande van. Maar voor wat er werkelijk gebeurt in Tsjetsjenië, daar spreekt het Westen niet over, daarvoor sluiten jullie liever je ogen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden