Interview Laatste Voetnoot

Grunberg kickt af van 150 woorden per dag: 'Ik vind ze allemaal even goed of slecht'

Ter gelegenheid van zijn laatste Voetnoot beantwoordde Arnon Grunberg lezersvragen in een AMA (Ask Me Anything) op internetforum Reddit. Na 2.500 afleveringen geeft hij een klein inkijkje. 

Arnon Grunberg. Foto Sanne De Wilde

Waarom stopt u met de columns?

‘Ik zou doorgaan zolang Obama president van de VS was. Dat is hij al een tijdje niet meer. Ik ben wat langer doorgegaan, omdat ik ook wat later ben begonnen dan Obama. Ik denk dat stoppen goed is, om jezelf te verfrissen, te vernieuwen. Zoals een scheiding en een nieuwe partner soms ook goed kunnen zijn. Overigens blijf ik wel voor de Volkskrant schrijven. Op de achterpagina. Niet meer dagelijks maar twee keer per week.’

Wat gaat u meer missen: de dagelijkse routine of het prestige van de voorpagina?

‘De dagelijkse routine. Het volgen van het nieuws in de wetenschap dat er misschien een Voetnoot in zit. Prestige ach, als je acht jaar lang op de voorpagina hebt gestaan, dan leer je die wel te relativeren.’

Hoe speelt u het klaar om elke dag een nieuwe Voetnoot te verzinnen? Weet u al wat u gaat schrijven voordat u begint?

‘Als je gaat denken, wat zal ik vandaag weer eens typen, ben je te laat. Voor je gaat zitten moet je weten waarover je het gaat hebben. Overigens had ik meestal te veel onderwerpen. Er gebeurt zoveel interessants, er staan zoveel stukken in de diverse kranten en tijdschriften waarover ik iets zou willen zeggen. Dus gebrek aan onderwerpen was nooit een probleem. Hoewel je wel de neiging moet bedwingen stokpaardjes te berijden. Kritische zelfreflectie kan zeker voor de schrijver geen kwaad.’

Hoeveel tijd per dag besteedt u per dag aan schrijven? En per week?

‘Aan het schrijven als in typen, tussen de 4 en 8 uur per dag. Ik denk dat mijn werkweken langer zijn dan 40 uur, maar dat is prima.’

Heeft u een dagelijkse routine, en zo ja, hoe ziet die er dan uit?

‘Begin vroeg met schrijven en ga er tot laat mee door. Lunch goed. Niet meer dan twee glazen wijn bij het avondeten als je nog wilt schrijven. Stel seks uit tot alle deadlines zijn gehaald, tenzij zich een buitenkans voordoet.’

U mag een dode Nederlander weer tot leven wekken om Voetnoot over te nemen. Wie kiest u?

‘Frans Kellendonk en Anne Frank. Om de beurt een Voetnoot.’

Als u over een jaartje een aanbod krijgt van uw favoriete krant of tijdschrift, kiest u dan: elke dag 150 woorden of elke maand een longread?

‘150 woorden per dag.’

Kunt u na 2.500 voetnoten er eentje aanwijzen waarvan u achteraf spijt heeft? En kunt u een onderwerp noemen dat u links heeft laten liggen en waarvan u nu denkt: daar had ik over moeten schrijven?

‘Spijt, vind ik moeilijk te zeggen. Dan zou ik ze allemaal nog eens terug moeten lezen. Ik citeerde onlangs Robert Fisk, een beroemde oorlogscorrespondent, die in een Engelse krant twijfel had geuit of de laatste gifgasaanval van Assad wel een echte gifgasaanval was geweest. Daarover twijfel ik nog steeds, of Fisk niet te veel een Assad-aanhanger is om nog objectief te zijn. Had ik hem wel moeten citeren?

‘Ik heb te weinig over China geschreven. Nooit over wielrennen. Misschien had ik dat eens moeten doen. Ik ben zeer tevreden dat ik nooit over de beroemdste crimineel van Nederland heb geschreven.’

Welke van de 2.500 Voetnoten vindt u zelf het beste?

‘De beste? Nee, net als met mijn romans, ik vind ze allemaal even goed of slecht. Bob Polak die alle Voetnoten heeft uitgeknipt heeft er tien uitgezocht die volgens hem de beste waren. Dat waren onder andere een over de dood van mijn moeder, over Trump, over de schaamlippen van mijn vriendin, over Bolkestein. Maar zelf zou ik het niet weten.’

Welke menselijke eigenschap heeft u bij het schrijven het meest geïnspireerd?

‘Het vermogen van de mens zichzelf en anderen te bedriegen.’

Welke kritiek op uw Voetnoten kon u niet waarderen? Welke juist het meest?

‘Elke kritiek meer dan schelden kon ik waarderen en soms was het schelden ook redelijk origineel.’

Welk bijzonder persoon heeft u in de afgelopen maand ontmoet?

‘Een dominee in een rolstoel in Texas die in Trump een door God gezonden valse profeet zag.’

Welke reis heeft op u de meeste indruk gemaakt?

‘Ik heb onlangs een reis door Arizona, New Mexico, Texas en Oklahoma gemaakt. Dat deed me veel, vooral vanwege de mensen die ik daar heb ontmoet. Maar de meeste indruk? Mijn eerste reis naar Afghanistan met het Nederlandse leger, in de zomer van 2006.’

Welk advies zou u de 20-jarige Arnon geven?

‘Niet opgeven. Bestrijd je angsten door te doen waarvoor je bang bent. Voel je niet miskend. Leer afwijzingen niet persoonlijk te nemen, hoe moeilijk dat ook is. Een leven zonder afwijzingen is saai en vermoedelijk onmogelijk.’

Als u een soep was, wat voor soep was u dan?

‘Champignonsoep. Soep waarvan je gaat hallucineren.’

Als Tirza over 80 jaar van die leeslijst verdwijnt omdat het minder leesbaar is voor de jeugd, zou u dan een voorstander zijn van ‘hertalen’, zoals wordt gesuggereerd?

‘Nee, ik ben geen fan van hertalen en hoop dat mijn werk ook over 100 jaar nog fris zal zijn. Zo niet, jammer. Hertalen is een zwaktebod.’

Zo’n 20 jaar geleden zei u in een interview: ‘Vriendschap beschouw ik als een vorm van altruïsme. Als het saai wordt, kun je er beter mee kappen; nieuwsgierigheid drijft je weer naar iemand anders toe.’ Denkt u daar nog steeds zo over?

‘Een vriendschap kan stoppen, maar ik denk dat saaiheid zeker niet alleen aan de ander ligt. Je kunt natuurlijk wel uit elkaar groeien. Maar ik zou nu zeggen dat verantwoordelijkheid soms deel uitmaakt van vriendschap.’