Grotere EU doelwit rechts volksfront

Na tien jaar wikken en wegen heeft de EU besloten tien nieuwe landen op te nemen. Gierigheid en rechtse sentimenten mogen geen rol spelen om op dit moment de rug naar de buren te keren, meent Arnout Brouwers....

Bijna was het zover gekomen: een Nederlands veto over de uitbreiding van de Europese Unie met tien lidstaten. Maar om één minuut voor twaalf, wist premier Balkenende de populistische revolte binnen zijn demissionaire kabinet te bezweren. Nu vraagt Den Haag slechts om 'verscherping van de maatregelen' tegen landen die niet aan de criteria voldoen.

Het kabinet is er de afgelopen 87 dagen in geslaagd Nederland in recordtempo te isoleren in de EU.Kunnen Polen en Slowakije niet wat langer in de wachtkamer blijven? Zelfs Dublin is door de rechts-populistische coalitie voorbijgesneld in euroscepsis. Geen cent teveel, hoor! Zeeuws meisje pikt het niet langer.

Het leverde het afgetreden kabinet een compliment op in het hoofdredactioneel commentaar van de Volkskrant (18 oktober). 'Op zich moet deze politisering van de uitbreiding worden toegejuicht. Te lang is de eenwording van Europa een ondemocratisch en ondoorzichtig project geweest, voortgedreven door een elite van politici en bureaucraten. Alleen in een scherp politiek debat kunnen de keuzes helder worden gemaakt en de voorwaarden geschapen voor een waarlijk democratische besluitvorming.'

Tsja. Een huwelijk tussen de meest kortzichtige visie op Europa, zoals verwoord door het kabinet, en de terechte oproep om een democratischer Europa. Het is een huwelijk, waarvoor ik graag pas - zeker op dit moment.

De bedenkingen van de LPF en de VVD verdienen geen steun, en zeker geen legitimering in de suggestie dat hun bezwaren voortkomen uit zorg over de democratische legitimiteit van de Europese Unie.

Er is iets anders aan de hand. Van Oostenrijk tot Denemarken, van Nederland tot Italië: er waart een golf van extreemrechts-populisme door Europa en die uit zich in twee agendapunten: buitenlanderhaat en EU-scepsis. Buitenlanders, immigranten, allochtonen, kut-Marokkaantjes, ze zijn de oorzaak van alle problemen in de samenleving (in de steden, de zorg, het onderwijs, de criminaliteit, de welvaartsstaat) en dienen zoveel mogelijk geweerd te worden. Immigranten die hier legaal verblijven hebben slechts een taak: inburgeren. Net zo worden als wij. (De suggestie dat immigratie niet alleen verplichtingen oplegt aan de nieuwkomers maar ook aan de rest van de samenleving is sinds kort taboe, je hoort er ook geen linkse partij meer over.)

Het tweede agendapunt van populistisch rechts is een doordenkertje. Het betreft de bezwaren tegen de uitbreiding van de EU. Deze gelden wat de VVD betreft vooral de financiële gevolgen en het desastreauze Europese landbouwbeleid. Keurige argumenten, nietwaar? Maar deze argumenten vermengen zich bij populistisch rechts met het gesundenes Volks empfinden dat men ook wel in Duitsland en Oostenrijk aantreft: de vrees voor de horden uit het oosten. Uitbreiding is een massale amnestie voor al dat volk dat we juist proberen te weren. En we geven ze nog subsidies ook.

De Europese Unie heeft nu tien jaar gewikt en gewogen of en hoe het de landen die na 1945 aan de verkeerde kant van het IJzeren Gordijn terechtkwamen, kan opnemen in de club van Europese democratieën. Uitgangspunt van dat proces is altijd geweest: het vooruitzicht op lidmaatschap is de krachtigste drijfveer voor deze landen zich zo spoedig mogelijk te hervormen. Dat geldt voor de tien huidige kandidaten, het geldt voor Roemenië, Bulgarije en Turkije - en nu ook voor veel mensen op de Balkan.

Kortom, de uitbreiding van de EU is meer dan een zaak van centen. Het is het belangrijkste instrument voor de stabilisering van Europa en het bewaken van de vrede op dit continent. Wie dat een retorische, holle kreet vindt, moet in de kranten van tien jaar geleden nog eens nalezen welke rampen ons te wachten stonden: massale immigratie uit het oosten (de talloze miljoenen zijn nooit gekomen), de explosieve kwestie van Hongaarse minderheden, het gebrek aan civil society in onze buurlanden, het gevaar van terugkerende communisten of neo-fascisten- en ga zo maar door.

Dat dat allemaal niet gebeurd is, is vooral te danken aan het vooruitzicht dat onze Europese buurlanden geboden is op toetreding. Maar ook dat instrument kent zijn beperkingen. Houdt iemand lang genoeg een worst voor, zonder hem daadwerkelijk te delen, en die persoon grijpt je op een goed moment naar de keel of richt zijn woede tegen iemand die kleiner is.

Dat is het moment in de besluitvorming over uitbreiding waarin de EU zich bevindt. Juist op dat moment is ons land in de ban van een populistische revolutie en meent dat sommige kandidaten (nog) niet geslaagd zijn voor hun examen. En krijgt het ondersteuning uit progressieve hoek omdat het er allemaal niet democratisch genoeg aan toegaat in Brussel.

Er valt inderdaad veel aan te merken op het democratisch gemis van Europa. Het is waarschijnlijk dat dit gemis de populistische revolte tegen de EU versterkt. Het is dus inderdaad een urgent probleem, niet slechts voor hen die de EU om zeep willen helpen, maar juist voor hen die haar willen versterken.

Maar dit is niet het moment, en niet het onderwerp. Deze discussie mag niet gevoerd worden over de ruggen van onze Europese buren. De Amsterdamse historicus Maarten Brands merkte eens op dat Nederland met zijn rug naar het continent staat. Dat is erg genoeg. Maar het valt toch te hopen, dat het rechtse volksfront dat zich in Nederland aftekent tegen de uitbreiding geen versterking krijgt uit linkse hoek.

Dat zou net te veel eer zijn voor het befaamde gedachtegoed van Pim Fortuyn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden