Nieuwsspoedwet corona

Grote zorgen over spoedwet corona: ‘Terug naar de tijd van Willem I’

Nog voor het kabinet iets heeft gepresenteerd, groeit het verzet tegen de wet die de coronamaatregelen moet bestendigen. Grote zorgen bestaan over looptijd en reikwijdte van de wet. ‘Dit veroorzaakt kortsluiting in ons systeem.’

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA). Beeld ANP

De speciale coronawet, die al per 1 juli moet ingaan, moet de huidige noodverordeningen ter bestrijding van het coronavirus vervangen. De Raad van State is zeer kritisch op de noodverordeningen, die eigenlijk bedoeld zijn voor korte, lokale crises als rellen bij voetbalwedstrijden of ontvlambare demonstraties. Nu de ergste nood is gelenigd, is een solide juridische basis nodig voor het inperken van grondrechten als de vrijheid van vereniging, vindt de Raad.

Verregaande macht

De nieuwe wet moet die basis bieden. In het conceptvoorstel, dat voor advies naar maatschappelijke organisaties is gestuurd, eigent het kabinet zichzelf verregaande macht toe. Bewindslieden mogen per ministeriële regeling evenementen weigeren, samenscholing op plekken verbieden, het openbaar vervoer stilleggen en scholen sluiten. Het parlement wordt min of meer buitenspel gezet: pas nadat de regeling in werking is getreden, gaat deze naar Tweede en Eerste Kamer.

Daarmee ‘gaan we terug naar de tijd van koning Willem I’, zegt Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Die maakte ook regels per decreet en stuurde ze achteraf netjes naar het parlement.’

Volgens Voermans is het ‘in strijd met de basisprincipes van de democratische rechtsstaat’ dat ministers  zelfstandig belangrijke wettelijke regels opstellen. Dat is de taak van het parlement. ‘Deze spoedwet veroorzaakt kortsluiting in dat systeem.’

Er zijn prima alternatieven, zegt hij. Het kabinet kan nu al de uitzonderingstoestand uitroepen en zich langs die weg macht toe-eigenen. ‘Maar daar kan het parlement een einde aan maken. Dat wil het kabinet waarschijnlijk niet.’

Dat de tijdelijke wet pas na een jaar vervalt (en met instemming van het parlement kan worden verlengd), is eveneens een punt van zorg. In haar advies schrijft de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) dat de looptijd te lang is, en de wet te veel en te vergaande beperkingen van vrijheden mogelijk maakt. ‘Beperkingen die niet normaal zijn en ook niet behoren te zijn in een democratische samenleving.’ De advocaten zien liever dat het kabinet blijft werken met noodverordeningen.

Ook de Nationale Ombudsman sprak dinsdag zijn zorgen erover uit. Volgens Reinier van Zutphen wordt in de noodwet te beperkt ingegaan op de inbreuk die de maatregelen op de grondrechten van burgers maakt. Als het kabinet ouderen in een verpleeghuis weer wil verbieden bezoek te ontvangen, zijn heldere criteria nodig, stelt hij. Die ontbreken in de wet.

BOA’s in het centrum van Haarlem.Beeld Arie Kievit

Zorgwekkend

Intussen begint de tijd te dringen voor de behandeling van het wetsvoorstel door beide Kamers. Over drie weken wil het kabinet de wet laten ingaan, ook al heeft het parlement officieel nog geen letter gelezen.

‘Dat gaat niet gebeuren’, zegt SP-Kamerlid Ronald van Raak resoluut. ‘Een wet die diep ingrijpt in de grondrechten, de bestuurlijke verhoudingen en de positie van het parlement: die gaan we natuurlijk niet in een weekje behandelen.’

Andere partijen laten meer ruimte, maar manen het kabinet wel tot spoed. ‘Zorgwekkend dat het allemaal zo lang moet duren’, zegt PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. Ook zij weigert de wet ‘op een achternamiddag’ goed te keuren. ‘Dit gaat echt ergens over. Het moet niet zo zijn dat de ministers vrij spel hebben.’

Zorgvuldigheid staat voorop, zegt ook Kathalijne Buitenweg (GroenLinks). ‘Ik heb gezegd: ik heb minstens twee weken nodig. Die ga ik ook vragen. Ik ga niet mijn taak niet doen omdat het kabinet op zich laat wachten.’

Lees ook:

Sinds het begin van de coronacrisis zijn duizenden mensen op de bon geslingerd wegens overtreding van de noodverordening. Het is vraag of die boetes standhouden voor de rechter: juristen denken van niet.

In bus, tram en metro geldt overal de 1,5-meterregel, maar in het vliegtuig niet. De Tweede Kamer snapt daar niks van en eist duidelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden