Interview

Grote zorgen om hulp aan zwangere vrouwen onder de Taliban

Laat vrouwen in Afghanistan hun werk in de gezondheidszorg blijven doen, is de dringende VN-oproep aan de Taliban. Anders dreigt gevaar voor de zorg aan meisjes en vrouwen. Een gesprek met Natalia Kanem, hoofd van het VN-bevolkingsfonds. ‘Stel dat een vrouw een keizersnede moet hebben, en de verloskundige mag niet alleen de straat op.’

Natalia Kanem. Beeld Getty Images
Natalia Kanem.Beeld Getty Images

Natalia Kanem staat midden in de Afghaanse politieke en humanitaire storm. De houding van de internationale gemeenschap jegens de Talibanregering hangt grotendeels af van wat de nieuwe machthebbers gaan doen met degenen die de essentie vormen van haar werk: vrouwen en meisjes.

Meer dan welke VN-organisatie dan ook houdt het VN-bevolkingsfonds (Unfpa), waarvan Kanem directeur is, zich bezig met de vrouwelijke helft van de mensheid. Unfpa bevordert de ‘seksuele en reproductieve gezondheid’, en daarin staan vrouwen centraal. Zij zijn het immers die kinderen baren.

Daarmee hebben we meteen een van de schrijnendste noden van Afghanistan bij de kop: de gezondheidszorg voor, tijdens en na de bevalling. Bijna nergens ter wereld is moedersterfte zo hoog als in Afghanistan. ‘Het is echt schokkend’, zegt Kanem vanuit Genève, waar ze maandag het VN-beraad over noodhulp aan Afghanistan heeft bijgewoond. ‘Elke twee uur overlijdt een vrouw in het kraambed.’

Rand van de afgrond

De huidige crisis voorspelt weinig goeds voor de jonge moeders van Afghanistan. De machtsovername door de Taliban kan leiden tot een humanitaire dijkdoorbraak. ‘Voor de bevolking van Afghanistan dreigt het ineenstorten van het hele land’, zei VN-secretaris-generaal António Guterres op de vergadering in Genève.

Honger is het urgentste probleem. ‘We staan aan de rand van de afgrond’, zei een van de sprekers maandag. Maar ook het instorten van de zorg vertaalt zich direct in sterfte. ‘Stel dat een vrouw een moeilijke bevalling heeft en een keizersnede moet hebben’, zegt Kanem. ‘Stel dat de verloskundige alleen de straat op mag onder begeleiding van een man, en zo’n man is er niet.’

Sowieso kunnen in Afghanistan, zegt de Unfpa-directeur, voor zorg aan meisjes en vrouwen die seksualiteit en voorplanting betreft geen mannen worden ingezet. Dus wat gebeurt er als de Taliban vrouwelijke professionals verbieden te werken of hen allerlei beperkingen opleggen? ‘Dat is onze grote angst: dat de levensreddende zorg in gevaar komt.’

Daarom dringen de VN er met grote kracht bij de Taliban op aan vrouwen te laten werken. ‘Ik heb maandag heel duidelijk gezegd dat vrouwelijke hulpverleners niets in de weg gelegd mag worden. Geen politiek of religie kan rechtvaardigen dat vrouwen worden beknot. De Afghaanse vrouwen hebben gevochten voor hun rechten, daarom moet de internationale gemeenschap naast hen staan.’

Met of zonder de Taliban

Er is Unfpa veel aan gelegen in Afghanistan te blijven werken. ‘We waren er, we zijn er en we blijven er’, zegt Kanem. De vraag is in hoeverre dat kan in samenspraak met de Talibanregering. De vertegenwoordiger van Unfpa is in Kabul, maar een minister van Gezondheid heeft hij nog niet gezien.

De vraag ‘met of zonder de Taliban’ hing ook in Genève in de lucht. Veel regeringen hebben de lopende hulpprogramma’s voor Afghanistan opgeschort. Tegelijkertijd beloofden donorlanden maandag ruim 1 miljard euro (23,5 miljoen door Nederland) aan noodhulp.

Dat lijkt misschien gekker dan het is. De opgeschorte hulp betreft wederopbouw, geld dat via de Afghaanse regering wordt besteed aan bijvoorbeeld infrastructuur en salarissen. De meeste regeringen peinzen er niet over geld aan de Taliban te geven. Het toegezegde miljard echter betreft noodhulp. Dat komt buiten de regering om bij de bevolking terecht, via de VN, het Rode Kruis en ngo’s als Save the Children.

De twee soorten hulp staan op zich dus los van elkaar. Probleem is wel dat het opschorten van de structurele hulp ertoe kan leiden, zelfs al op korte termijn, dat de humanitaire nood toeneemt en dus de behoefte aan noodhulp.

Waardigheids-kits

Bovendien komt de Afghaanse winter er aan. Unfpa speelt daar met de nodige creativiteit op in met aan de barre kou aangepaste ‘waardigheids-kits’, met onder meer zeep, babykleertjes en maandverband. ‘Als je menstrueert, moet dat veilig kunnen’, zegt Kanem.

En veiligheid, dat is de grote uitdaging in een land waar Unfpa 26 blijf-van-m’n-lijfhuizen heeft. ‘Alles wat wij doen, kunnen we doen via onze lokale verloskundigen en andere gezondheidswerkers. Vrouwen die de taal spreken, zelf uit het district komen, de mensen kennen. We maken ons zorgen over hun veiligheid. Zij moeten vrij kunnen werken. Door die vrijheid te verdedigen, redden we de levens van meisjes en vrouwen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden