GROTE WOORDEN

DE journalistieke ijver (of kippendrift) inzake Bolkesteins wonderbaarlijke pillenwinkel werd sommige lezers wat veel. Een van hen uitte een week geleden de malle veronderstelling dat Haagse redacties tijd over hebben, 'komkommertijd'....

JAN JOOST LINDNER

'Als de journalistiek niet bestond, moest ze niet uitgevonden worden', schreef De Balzac. Journalisten zijn 'even gevoelig als een stoeprand' (tv-serie The Politician's Wife) en ze 'hebben een geheugen met de afmetingen van een erwt' (Willem Drees jr in Ontwrichting). De filosoof Schopenhauer zag de krant als 'secondenwijzer van de geschiedenis', maar 'deze is meestal van slechter metaal dan de andere wijzers en wijst ook zelden juist'.

'Achteruit, persvee', moet in de jaren vijftig een koninklijke opperstalmeester geschreeuwd hebben. 'Uit de weg, dronken lorren', riep generaal Kitchener voor de slag bij Omdurman (Sudan, eind vorige eeuw) naar de journalisten, die lang voor zijn tent hadden gewacht. Krantenmensen werden vaak met alcohol geassocieerd, maar in de jaren tachtig constateerde een (inmiddels professor geworden) hoofdredacteur tevreden dat zij geen bohémiens meer waren, maar 'ordelijke professionals'. Als een redactie maar niet te veel op het Kadaster gaat lijken.

Primary Colours was vorig jaar een succesvolle, want hoog-realistische sleutelroman over Clintons verkiezingscampagne in 1992. 'De journalisten zagen er belachelijk uit, opgeblazen in hun gewatteerde jassen, een obscuur priestergenootschap. In Washington trokken ze hun zondagse pakken aan, maar tijdens de campagnes waren de luizen minder formeel gekleed. Ze maakten een overbelaste, verwarde en klungelige indruk, zoals ze met hun tassen vol paperassen en laptops zeulden.'

Later raakte de compagne in een wervelstorm van schandalen. Een stafmedewerker: 'Het zijn vuile varkens en dat mogen we geen moment vergeten.' Alsmede: 'Het is tuig van de richel. Zij zijn onze vijanden en zij zijn de enigen die ons nog van de overwinning kunnen afhouden.' De (nog) anonieme auteur: 'Het ging niet langer om de mensen; het ging nu om de persluizen.'

De kandidaat: 'Binnenkort wordt een gilde opgericht van mensen die aangerand zijn door de media. We krijgen straks ons eigen bejaardentehuis.' (Met Bolkestein als huisapotheker.) Nadat miljoenen exemplaren van Primary Colours verkocht waren, werd de auteur ontdekt. Het was een journalist.

John F. Kennedy en zijn mensen legden de pers op alle mogelijke manieren in de watten, vooral tijdens de campagne. Maar eenmaal in het Witte Huis, sloeg ook bij hen soms de arrogantie van de macht toe. Ted Sorensen, Kennedy's rechterhand, behandelde de jonge Tom Wicker van The New York Times eens al te hautain. Diens chef, de geduchte James 'Scotty' Reston, greep naar de telefoon en vertelde Sorensen dat dit geen goed idee was geweest. 'We waren hier voordat jij er was, Ted', zei hij. 'En we zullen hier nog zijn als jij weg bent.'

'Als ik de pers de vrije teugel geef, blijf ik geen drie maanden aan het bewind', zei Napoleon. En: 'Vier vijandige kranten zijn meer te vrezen dan duizend bajonetten.' De Gaulle moest niets hebben van ministers die mopperden over beroerde publiciteit: 'Wie minister is, klaagt niet over de kranten. Hij leest ze zelfs niet. Hij schrijft ze.'

Regeerders die wegens de persvrijheid niet - als Nasser van Egypte - zelf teksten mogen aanpassen en koppen verzinnen, moeten manipulatie toepassen. Simpele openbaarheid leidt immers tot al te vrij geschrijf. 'Open regeren is een contradictio in terminis', zei secretaris-generaal Sir Humphrey Appleby in de tv-serie Yes, Prime Minister. 'Je kan open zijn óf je hebt regering.' En: 'De Official Secrets Act beschermt niet de geheimen, maar de officials.'

Zijn baas James Hacker ging een journalist iets nuttigs influisteren en begaf zich daarvoor naar Annie's Bar, dat in het parlementsgebouw de hoogste alcoholomzet heeft. 'Je moet drinken voor je lekt.' Ook bij deze gelegenheid werd de klassieker opgehaald: 'Het schip van staat is het enige schip dat van boven lekt.' James Reston in zijn fraaie memoires Deadline: 'Reporters houden net als loodgieters van lekken' en hij prees in dit verband de hoge vlucht van het fotokopiëren. Er wordt veel nauwkeuriger gelekt ('Beste Els').

Als ongevraagd adviseur is de journalist zelden welkom. Ted Heath werd in 1970 premier en klaagde: 'Ze hebben de hele week gezegd dat ik zou gaan verliezen en nu maken ze mijn bloody kabinet voor me.' Luizen zijn bewegelijk.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden