GROTE WOORDEN

HOE BELANGRIJK naamgeving kan zijn, begrepen de gretige vernieuwers die het lelijke doch vertrouwde Firato (de multimediabeurs) hadden vervangen door het niet mooiere en wazige Emotion....

'Een goede naam is beter dan goede olie', lezen we in Prediker (7,1). En: 'Bij het geven van een naam aan een zoon moet men denken aan de vrouw die hem ooit zal uitspreken', aldus een oud Frans advies. Dit klemt temeer sinds de jeugd begin jaren negentig courante voornamen ging gebruiken om een type aan te duiden, meestal minder lovend. Volgens Neo-Turbo (auteur Jan Kuitenbrouwer) is 'een bert' immer ongewenst, 'een bennie' een dumbo, evenals 'een arie' of 'een harry', die bovendien een Feyenoordkapsel hebben. Verlegen ouderwetse meisjes worden als een corrie, miep, bep, annie of gerda gemeden. Mooi vond ik de, vaak eenzame, 'remie' (Alleen op de Wereld).

Sinds lang wordt gestreden om de achternaam: die van de vader of de moeder? De Groningse 'medische geneticus' Gerard te Meerman wees er in NRC Handelsblad (1 juni) op dat in beide gevallen de overbekende namen steeds meer zullen voorkomen: De Vries of Jansen. Ze verliezen daardoor hun onderscheidende, dus belangrijkste, functie. Hij stelt voor de minst voorkomende naam van een der ouders verplicht te stellen. Binnen enkele generaties wordt dan geen naam meer met uitsterven bedreigd en alle bestaande krijgen op den duur dezelfde frequentie.

Bestaat er nog een Van Aylva van Pallandt van Waardenburg en Neerijnen (43 letters)? Of een Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren (42)? De journalist D. Hans zocht in de jaren twintig voor het liberale weekblad De Vrijheid naar nobele namen in Tweede en Eerste Kamer. Dit naar aanleiding van de vervanging van baron de Wijkerslooth de Weerdesteijn door de simpeler liberaal Suring. Hans: 'Het mankeert er nog maar aan, dat de heer Suring met een Z spelt. Dan was het heelemaal een decadentie'. (Kennelijk is decadent van betekenis veranderd).

'Uit het parlementair verleden, uit onze politieke historie, rijzen schitterende namen op, die hun wederga vruchteloos zoeken. Zij waren als een stil woud van statige, krachtige populieren - en de storm der democratie is gekomen en is er door gevaren, dat ze ontworteld ter aarde stortten.' En zulk schrijven zie je ook al niet meer.

Volgens Hans was het 'een parade: alle mannetjes netjes opgedoft en geroskamd'. En: 'Is het niet, of ge een Poolschen nationalen zang hoort in De Bieberstein Rogalla Zawadsky?' Andere namen: Schimmelpenninck van der Oye van Nijenhuis, Taets van Amerongen tot Natewitsch, De Dieu Fontein Verschuur van Heilo, (premier) Mackay van Ophemert en Zennewijnen, Freseman Viëtor, Vegelin van Claerbergen, Van Harinxma thoe Slooten, Van der Beken Pasteel.

Het lijkt Couperus wel. Of Marten Toonder: fortcommandant overste Gorm van Mallenkletter. En Vlijmen Fileer, de grote Knark van de Tufkegel en Aanliggende Slikken en Zompen, als werkgever van de 'sloven' minstens zo liberaal als D. Hans en veel bovengenoemde adel. Die Abraham Kuyper het verlies verweet van 'een wereld waarin de politieke zaken met enkele notabelen besproken werden in de sociëteit en niet in een rumoerige partijvergadering. Een wereld waarin duidelijk was wie krachtens geboorte en opleiding geroepen waren tot het openbare ambt. Een wereld van voornaamheid, standsbesef en eergevoel.' (dr. R. Kuiper, Herenmuiterij).

D. Hans liet ook een Wittewaal van Stoetwegen opdraven. Daar moet ergens iets mis gegaan zijn. Evenals met jhr Wttewaall van Stoetwegen (uitgesproken als Utewaal) die in 1866 plotsklaps overleed nadat hij zich op zijn eerste dag als lid van de Tweede Kamer te veel opwond. Geen man for all seasons. Zijn achterkleindochter Jonkvrouwe mr. C.W.I. (CHU) hield het na 1945 veel langer uit, wellicht omdat ze nogal eens met dit voorbeeld werd gewaarschuwd. 'De freule' werd ze genoemd of ook wel 'Tante Bob' en ze werd razend populair.

De PvdA had tezelfdertijd een 'rooie jonkheer' als fractieleider: Van der Goes van Naters. Een onstuimig heer, die na zes jaar even onstuimig werd gewipt en opgevolgd door een bonkige man met de overzichtelijke naam Jaap Burger. Ruim tien later zou Tory-leider 'de veertiende Lord Home' in verkiezingstijd met zijn adeldom geplaagd worden door de Labourleider. 'De veertiende mr Wilson', sloeg de Lord terug, maar hij moest Downingstreet wel aan hem afstaan.

Mischien klonk Home wel te huiselijk, nog meer dan Wilson, Burger, Drees of Kok. Had hij maar Bismarck geheten of De Hoop Scheffer of José Raoul Capablanca Y Graupera (schaakwereldkampioen) of diens voorganger in de tiende eeuw Abu'l Faraj bin al-Muzzar bin Saíd al Jajlaj (De Stotteraar). Ovidius: 'Alleen reeds door de klank zijn namen soms te vrezen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden