Grote woorden, klein boekje

'Een spiegel des tijds, een uitgelicht beeld van een periode.' Grote woorden voor een klein boekje. Peter Smulders, directeur van het Genootschap Onze Taal, gebruikt ze in zijn voorwoord bij Jaartaal 1994, een door Frans van Lier met hulp van Coen van Hoewijk bijeengebrachte verzameling woorden die vorig jaar voor...

Volgens Smulders blijkt uit de 'debuutwoorden' van 1994 dat we vorig jaar nogal overhoop lagen met het vervoerssysteem. 'Na de treintaxi en de belbus bedachten we in 1994 de deelauto, de afroepauto, de stadsmobiel en de deeltaxi; de spoorwegen bleven niet achter en introduceerden de spitspendel, de verwentrein en de sta-trein voor must-reizigers.' Voor een goed begrip: must-reizigers dienen te worden onderscheiden van lust-reizigers.

Jaartaal 1994 bevat - naast wat gezochte woorden, zoals boboïsme (gewichtigdoenerij), doggynette (apparaat om hondedrollen op te ruimen) en plastax (in Haarlem voorgestelde heffing om muren waartegen gewaterd wordt te reinigen) - een paar mooie neologismen. De in 1994 uitgebroken kras-rage leverde de krasbalie en de kraspaal op. De jeugdproblematiek werd verrijkt met het begrip hangjongeren, waarmee jongeren worden bedoeld die maar wat rondhangen en rottigheid uithalen. De sport leverde de condoomschaats op, getest door Rintje Ritsma. In de categorie kind en gezin dook de prachtige term omatitis op, de 'onbedwingbare drang van grootmoeders om zich met hun kleinkinderen te bemoeien'. De altijd inventieve zorgsector verraste met het begrip zorgmijder: 'gestoorde die op straat rondloopt in plaats van bij een instantie voor geestelijke gezondheid een duidelijke hulp-vraag te komen formuleren'. En de kunstwereld werd opgeschrikt door het verschijnsel spookorkest.

Wat misten we in het boekje? Vooral het verschrikkelijke afwerkplek, maar toch ook wel het in management-kringen populair geworden begrip aansturen, liefst centraal. Misschien kan Frans van Lier deze woorden vast voor zijn overzicht van dit jaar op de agenda zetten.

Han van Gessel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.