NieuwsAfschalen reguliere zorg

Grote weerstand tegen opoffering reguliere zorg ten gunste van covidpatiënten: ‘Het snijdt door je hart’

Onder artsen van ziekenhuizen bestaat grote weerzin de reguliere zorg opnieuw af te schalen ten behoeve van de tweede golf coronapatiënten. Toch is dat onvermijdelijk als de tweede golf zich doorzet. Dat zeggen zorgbestuurders tegen de Volkskrant.

Een traumahelikopter wordt ingezet om coronapatiënten van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch over te brengen naar ziekenhuizen in Duitsland, april 2020.Beeld Patrick van Katwijk / BSR Agency

Dit voorjaar werd in tal van ziekenhuizen de reguliere zorg bijna volledig gestaakt om de hausse aan coronapatiënten aan te kunnen. Dat scenario tekent zich nu opnieuw af: deze week maakte het LUMC bekend de eerste hartoperaties te hebben uitgesteld. Ook andere ziekenhuizen bereiden dergelijke maatregelen voor.

‘Kunnen we de tweede golf aan? Ja, maar niet als je ook alle reguliere zorg wil blijven doen. Dat bijt elkaar’, zegt Ivo van Schaik, bestuursvoorzitter van het Spaarne Gasthuis. ‘Er zijn nu genoeg beademingsapparaten, bedden en beschermingsmiddelen. Er zijn draaiboeken. Maar er is één groot probleem: de handen aan het bed. Die maak je er niet zomaar bij.’

Het leidt in ziekenhuizen intern tot spanningen. Artsen accepteerden tijdens de eerste golf de bijna volledige afschaling van reguliere zorg. Nu ligt dat anders. Van Schaik: ‘Onze oncologen zeggen: dit willen we zo niet meer. Terwijl de longartsen zeggen: ja, maar we moeten iets met deze patiënten. Dat leidt intern tot discussies. Helemaal afschalen? Dat liever nooit meer. Maar het punt is: waar eindigen we straks? Als er straks tien stikbenauwde patiënten voor het ziekenhuis staan, zeg je dan sorry, het lukt ons niet? Of helpen we ze?’

Triage

‘Zoals het de eerste keer met de reguliere zorg is gegaan, dat kan niet meer’, zegt Edo Arnoldus, voorzitter medische staf van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg. ‘Als we onder de 80 procent reguliere zorg schieten, dan betekent dat eigenlijk dat je triage moet gaan doen op je gewone patiënten, ten gunste van de covidpatiënten. Wie mag er wel en wie mag er niet? Dat is de spagaat waarin wij als artsen nu zitten. Dat kun je eigenlijk niet bij ons neerleggen. De overheid zou artsen dan formeel een triage-opdracht moeten geven.’

Hij moet niet denken aan een herhaling van de praktijk van het voorjaar. ‘We hadden een patiënt met kanker in de mondholte. Die is nu niet meer te opereren en kan alleen nog palliatief behandeld worden. Een borstkankerpatiënte is overleden. Het snijdt door je hart als je mensen ziet en denkt: als we je eerder hadden gezien, dan hadden we wellicht kunnen helpen.’

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en de inspectie waarschuwden recentelijk nog voor het doemscenario van de eerste coronagolf. Toen kwam de niet-acute reguliere zorg haast volledig stil te liggen. Bovendien gingen mensen zorg mijden. Dat had grote negatieve gezondheidsgevolgen, zoals een zorgwekkende daling van het aantal kankerdiagnoses.

‘Mochten we in ons land te maken krijgen met een tweede golf, dan willen we dit scenario voorkomen’, schreef minister De Jonge begin deze maand nog aan de Tweede Kamer. ‘We willen bij een nieuwe uitbraak dat de reguliere zorg zoveel mogelijk op hetzelfde niveau kan blijven.’

Illusie

Maar het aantal patiënten groeit zo snel, dat het volgens de zorgbestuurders een illusie is dat de gewone zorg door kan gaan. Vrijdag lagen er 547 covidpatiënten in de ziekenhuizen, bijna een verdubbeling ten opzichte van een week eerder. ‘De wachtlijsten van de vorige golf waren nog niet helemaal weg, maar ik was optimistisch’, zegt Ivo van Schaik. ‘Nu nemen de wachtlijsten mogelijk weer toe.’

‘Wij zitten nu nog op 100 procent, maar wel op de grens van wat er mogelijk is’, zegt Bart Berden, bestuursvoorzitter van het  Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. ‘Als ik naar het oplopend aantal coronapatiënten kijk, dan verwacht ik dat we de komende week de reguliere zorg moeten afschalen. Als we een tweede covidafdeling moeten openen, dan komen we zelfs uit op 80 procent van de reguliere zorg. Dat vind ik al amper te verantwoorden.’

‘Wij zullen er alles aan doen om niet zo af te schalen als tijdens de eerste golf’, zegt Wim van Harten, bestuursvoorzitter van Rijnstate. ‘Maar als het net zo wordt als toen, dan is het onmogelijk om 100 procent van de normale zorg in stand te houden. Dan wordt het 90, of 80 of misschien nog wel minder.’

In Rijnstate, in de regio Arnhem, wordt gekozen voor ‘verdunning’, zegt Van Harten. ‘Op elke afdeling halen we wat mensen weg. Op papier ziet het er prachtig uit. Maar bij het personeel voel je de stress en de onrust. Zij weten nog hoe het de eerste keer was en zien wat de belasting betreft met angst en beven deze tweede golf tegemoet.’

Hoge druk

Ook de Inspectie stelt inmiddels dat het ‘niet realistisch’ is om te denken dat een tweede golf geen gevolgen zal hebben voor de reguliere zorg. ‘Er is veel personele inzet nodig, terwijl de druk toch al (te) hoog is. De behandeling van covidpatiënten vraagt ook organisatorische aanpassingen in ziekenhuizen.’

Eigenlijk had een opschalingsplan de verdringing van gewone zorg moeten voorkomen. Per 1 oktober werd gerekend op 200 extra ic-bedden (bovenop de huidige 1.150) en 400 extra klinische bedden, stelt het ministerie van Volksgezondheid. ‘De ziekenhuizen zijn druk bezig om dit voor elkaar te krijgen. Maar de opschaling is nog aan de gang en de eerste golf is eigenlijk nog maar net achter de rug. De verpleegkundigen en artsen zijn daar nog maar nauwelijks van bijgekomen. En nu zien we het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames alweer vrij snel stijgen, én eerder dan verwacht.’

Verder bedacht het ministerie onder meer een wervingscampagne voor personeel, gericht op zij-instromers en herintreders, maar die start pas dit najaar. Het verbeterde scholingsprogramma herregistratie verpleegkundigen zal daarom pas vanaf eind dit jaar effect sorteren.

Sinds woensdag is het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding weer operationeel. Door patiënten uit drukke ziekenhuizen eerder over te plaatsen, blijft er meer ruimte voor reguliere ingrepen. Volgens Wim van Harten is dat niet genoeg. ‘De overheid moet nú scherpere maatregelen nemen, niet pas over een paar weken. De besmettingen nemen zo snel toe. Je ziet het onder je ogen gebeuren.’  

Meer over het coronavirus

Drie redenen voor grote zorgen over de tweede golf (en nog een reden om hoop te houden)
Nederland heeft inmiddels bijna evenveel mensen op de intensive care liggen als op 14 maart, de dag dat Nederland vanwege de corona-uitbraak op slot ging. Zijn we terug bij af?

De tweede coronagolf: alwéér is het tempo onheilspellend
De coronapandemie trekt veel eerder aan dan verwacht. De GGD’s kunnen het tempo amper bijbenen en moeten prioriteiten stellen. ‘Dit gaat sneller dan ons snelste opschalingsplan.’ De noodklok is geluid, de tweede coronagolf ontrolt zich.

In ons dossier verzamelen we de belangrijkste cijfers en grafieken en leest u alles wat u moet weten over het virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden