Nieuws Rechtbanken

Grote verschillen in vonnissen tussen rechtbanken in arbeidszaken

Rechtbanken in Nederland vonnissen heel verschillend in arbeidsrechtelijke zaken. Zo krijgen werkgevers in een geschil met een werknemer voor de rechtbank in Den Bosch in 83 procent van de gevallen gelijk. In Amsterdam is dat maar 58 procent.

De rechtbank in Den Bosch Beeld ANP

Dat komt naar voren uit een juridische zoekmachine die is opgezet door het Rotterdamse bedrijf LexIQ, in samenwerking met de Erasmus universiteit. LexIQ ontwikkelde een database voor arbeidsrechtelijke uitspraken die met algoritmen en kunstmatige intelligentie gemakkelijk doorzocht kan worden.

Daarbij sprongen de verschillen tussen vonnissen in vergelijkbare zaken direct in het oog, zegt directeur Martin van Hemert. ‘Het lijkt wel een schot hagel.’ Niet alleen tussen rechtbanken, ook tussen rechters onderling bestaan grote verschillen.

Verschillen tussen rechters zullen altijd bestaan, aldus een woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak, het bestuur van de rechterlijke macht. ‘Recht spreken blijft mensenwerk. Een zoekmachine ziet ook niet de nuances in een zaak die de rechter wel ziet. Maar als de verschillen zo groot zijn, dan is er werk aan de winkel.’

De digitalisering van de rechtspraak in Nederland staat nog in de kinderschoenen. Er zijn wel databases met uitspraken. Maar daar staan niet alle uitspraken in. Bovendien zijn ze slecht ontsloten, zegt Van Hemert. ‘Om daarin te gaan zoeken is monnikenwerk.’

Volgens Van Hemert beperken de verschillen zich niet tot het arbeidsrecht. LexIQ deed onlangs een pilotproject voor het Openbaar Ministerie (OM) in strafzaken tegen verdachten van openbare geweldpleging. Daaruit bleek dat de eisen die officieren van justitie stelden aanzienlijk van elkaar verschilden.

Cultuurverschillen

Dat er cultuurverschillen bestaan tussen gerechten in Nederland is bekend, zegt de Gelderse persrechter Dirk Vergunst. ‘De ene rechter is strenger dan de andere. Maar dat moet wel binnen een bandbreedte blijven. Wij staan voor rechtseenheid in Nederland.’

Volgens Vergunst wordt daar door rechters hard aan gewerkt. Er is vakoverleg, er zijn oriëntatiepunten en straftoemetingsnormen die rechters een handvat geven. ‘Big data’ zou daarbij behulpzaam kunnen zijn, zegt Vergunst. ‘Dit is een signaal aan de overheid om ons die middelen ook ter beschikking te stellen.’

Volgens LexIQ-directeur Van Hemert buiten advocaten de verschillen tussen rechters handig uit. ‘Op elk advocatenkantoor liggen lijstjes van met welke zaken je bij welke rechter moet zijn.’ Een woordvoerder van de Orde van Advocaten zegt dat beeld niet te herkennen. ‘Natuurlijk kun je als advocaat wel een fingerspitzengefühl bij een rechter hebben.’

Wilders

In de afgelopen jaren is al vaak het debat opgelaaid over de politieke opvattingen van rechters. Onder andere PVV-voorman Geert Wilders beklaagde zich in zijn minder Marokkanen-proces over een ‘D66 rechter’. Maar het opnemen van politieke opvattingen van rechters in een database is niet toegestaan, benadrukt Van Hemert. ‘Dat gaat te ver.’

Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker schreef vorig jaar december in een brief aan de Eerste Kamer dat de inzet van kunstmatige intelligentie in de rechtspraak kan dienen ter ondersteuning van rechters. Daarmee wordt nu op verschillende plaatsen geëxperimenteerd.

Theoretisch zou dit kunnen leiden tot de invoering van een ‘robotrechter’ die geautomatiseerde uitspraken doet. Rechter Vergunst is daar niet voor. ‘Je moet als rechter ook altijd het menselijke aspect meenemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden