NIEUWSCORONABOETES

Grote verschillen in coronaboetes, met Nijmegen als strengste stad van het land

Al vanaf het begin waarschuwden experts dat onduidelijke coronaregels tot willekeur konden leiden. En inderdaad: er zijn grote verschillen tussen gemeenten in de aantallen uitgedeelde coronabekeuringen, blijkt uit cijfers die de Volkskrant heeft opgevraagd.

Vriendinnen lopen over de Grote Markt in Nijmegen.Beeld Marcel van den Bergh

Burgemeesters in Nederland zijn heel verschillend omgegaan met het handhaven van de coronaregels. De aantallen boetes die zijn uitgedeeld per gemeente of veiligheidsregio lopen sterk uiteen. In Rotterdam en Nijmegen bijvoorbeeld zijn veel meer coronaboetes uitgeschreven dan in steden als Amsterdam en Utrecht.

Dat blijkt uit cijfers die de Volkskrant heeft opgevraagd op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) bij het Openbaar Ministerie (OM) over het aantal strafbeschikkingen per gemeente. Strafbeschikkingen zijn boetes die het OM oplegt op grond van processen-verbaal van politieagenten of boa’s (buitengewoon opsporingsambtenaren).

In absolute cijfers gaat Rotterdam ruim aan kop. Hier zijn 1.400 strafbeschikkingen opgelegd. Dat is veel meer dan in Amsterdam, dat uitkomt op 835. Van de grote steden staat Den Haag op de tweede plaats met 923 strafbeschikkingen. Nijmegen komt na Amsterdam op plek vier met 578 boetes.

Afgezet tegen het aantal inwoners is Nijmegen veruit de strengste grote stad van Nederland. In ‘Havana aan de Waal’, dat bestuurd wordt door een progressief college van GroenLinks, D66 en SP (onder een CDA-burgemeester), zijn per tienduizend inwoners ruim 32 boetes uitgedeeld. Dat is naar verhouding drie keer zoveel als in Amsterdam en Utrecht en bijna het dubbele van buurstad Arnhem. In 28 gemeenten, waaronder Emmen, Texel en Tubbergen zijn helemaal geen boetes uitgedeeld.

De cijfers gaan over de periode tussen 23 maart en 28 juni, de eerste maanden van de coronacrisis. De boetes zijn opgelegd op grond van noodverordeningen waarin onder meer een verbod op samenkomsten gold en anderhalve meter afstand verplicht werd gesteld.

Strafrechtdeskundigen waarschuwen al vanaf het begin dat de regels onduidelijk zijn en daardoor willekeur in de hand werken. Deze cijfers laten zien dat die vrees terecht was, zegt Adriaan Wierenga, specialist noodrecht van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG).

Jongens tarten de zwaartekracht op de Waalkade in Nijmegen.Beeld Marcel van den Bergh

Als er in de ene gemeente anders wordt gehandhaafd dan in de andere, is er sprake van rechtsongelijkheid, aldus Wierenga. ‘En als er geen redenen zijn om deze verschillen te rechtvaardigen, is er sprake van willekeur. Die redenen zie ik niet.’

Dit zou niet moeten mogen, vindt ook Jan Brouwer, hoogleraar rechtswetenschap. ‘Je hebt te maken met een landelijke crisis die voor iedereen hetzelfde is, maar regionaal verschillend wordt gehandhaafd. Dat is gek.’

Tussen veiligheidsregio’s bestaan eveneens grote verschillen. Ook hier gaat Rotterdam-Rijnmond in absolute aantallen aan kop, gevolgd door Haaglanden, Midden- en West-Brabant en Gelderland-Zuid. Omgerekend naar het aantal inwoners voert Gelderland-Zuid (met Nijmegen) de ranglijst aan.

De Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls: ‘Toen in de beginperiode bleek dat waarschuwen onvoldoende was, zijn we strenger geworden en boetes gaan uitdelen.’Beeld Marcel van den Bergh

Het Veiligheidsberaad, het landelijk overlegorgaan van de veiligheidsregio’s, heeft geen verklaring voor de opmerkelijke verschillen. ‘Handhaving is een taak van de veiligheidsregio’s zelf’, aldus een woordvoerder.

De Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls, die tevens voorzitter is van het Veiligheidsberaad, laat via een woordvoerder weten dat de regels ‘consequent’ zijn gehandhaafd. ‘Toen in de beginperiode bleek dat waarschuwen onvoldoende was, zijn we strenger geworden en boetes gaan uitdelen. Daarna is het aantal boetes snel afgenomen.’

In de coronaregels van de eerste maanden zorgde vooral het verbod op samenkomsten voor verwarring. Daar zijn ook de meeste boetes voor uitgedeeld.

Sommige burgemeesters, zoals Femke Halsema van Amsterdam en Ahmed Marcouch van Arnhem, lieten weten dat ze vooral zouden handhaven op anderhalve meter afstand en minder of niet op groepsvorming. In andere steden werden samenkomsten van drie personen of meer uitdrukkelijk wel beboet.

Opvallend is dat ook binnen veiligheidsregio’s de verschillen soms groot zijn. Zo werden in Tilburg 323 strafbeschikkingen opgelegd, tegen 106 in het naburige Breda. Dat duidt erop dat burgemeesters hun stempel hebben gedrukt op het boetebeleid in hun gemeente.

De cijfers geven vooral aan dat sommige steden meer prioriteit hebben gegeven aan het handhaven van de coronaregels dan andere, zegt de Nijmeegse strafrechtdeskundige Henny Sackers. ‘Het is een kwestie van mensen en inzet. Dat zijn bestuurlijke keuzes.’

Dat Nijmegen de lijst aanvoert van strengste gemeenten verbaast de Groningse hoogleraar Brouwer niet. ‘Daar zit een burgemeester die ook voorzitter is van het Veiligheidsberaad en niets anders heeft gedaan dan ferme taal uitslaan.’

Brouwer vermoedt dat het verschil in boetes vooral wordt veroorzaakt door bekeuringen die zijn uitgedeeld door boa’s. Die worden door de burgemeester aangestuurd. De cijfers laten dat niet zien. Bij de strafbeschikkingen wordt geen onderscheid gemaakt tussen processen-verbaal van boa’s of agenten.

In totaal zijn in de eerste drie maanden van de coronacrisis 22.820 boetes uitgedeeld. Dat heeft tot nu toe in 15.530 gevallen geleid tot een strafbeschikking. Ruim drieduizend mensen zijn daartegen in beroep gegaan.

Of hun beroep meer kans maakt nu blijkt dat gemeenten verschillend met de regels zijn omgesprongen is de vraag, meent Sackers. Verschillen in handhaving zijn er volgens hem altijd. ‘Als jij te hard hebt gereden, kom je er niet mee weg door te zeggen dat iemand anders nóg harder heeft gereden.’

Maar het onderstreept volgens de Groningse jurist Wierenga wel het argument dat de regels niet helder waren. ‘Dat kun je hiermee staven. Deze cijfers zijn een indicatie voor onzorgvuldig handhaven en willekeur. Ik sluit niet uit dat de rechter dat meeneemt in zijn overweging.’

Zijn collega Brouwer verwacht dat de boetes geen stand zullen houden bij de rechter. ‘Die gaan allemaal voor de bijl.’ Deze cijfers kunnen daarbij helpen, denkt hij. ‘Daar kun je wel wat mee voor de rechter.’

Met medewerking van Erik Verwiel en Semina Ajrovic.

Toeval of afspraak? Dat scheelt 390 euro

De coronaregels zorgen al maanden voor verwarring, vooral in het begin van de crisis. De regels zijn onduidelijk en zelfs handhavers weten het af en toe niet.

De meeste verwarring bij de naleving van de coronaregels in de eerste maanden van de crisis werd veroorzaakt door het verbod op samenkomsten. Daar zijn de meeste boetes voor uitgedeeld.

In artikel 2.1 van de modelnoodverordening werd een verbod uitgevaardigd op samenkomsten, binnen en buiten de publieke ruimte. In artikel 2.2 van diezelfde verordening werd gesteld dat het verboden is om zich in de publieke ruimte op te houden met drie of meer personen zonder ten minste anderhalve meter afstand te houden.

Veel mensen legden dit uit als dat bijeenkomsten van drie of meer personen buiten waren toegestaan, zolang iedereen maar anderhalve meter afstand hield tot elkaar.

Maar volgens het Veiligheidsberaad moesten de regels zo worden uitgelegd dat een afgesproken bijeenkomst van drie personen of meer gold als een verboden samenkomst. Een spontane of toevallige ontmoeting was wel toegestaan, mits anderhalve meter afstand werd gehouden. Volgens het Veiligheidsberaad was het aan handhavers om te beoordelen of er sprake was van een afspraak dan wel een toevallige ontmoeting.

De ene veiligheidsregio ging daar coulanter mee om dan de andere. Zo werden in het Gelderse Duiven vijf vriendinnen beboet die met elkaar hadden afgesproken op een parkeerplaats, waarbij ieder in de achterbak van haar eigen auto bleef. Dat gold als een verboden samenkomst.

Rond dezelfde tijd liet de Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch weten dat hij niet zo zwaar tilde aan groepsvorming. Zo lang iedereen anderhalve meter afstand houdt, is er niets aan de hand, aldus Marcouch.

Op een overtreding van de noodverordening staat een boete van 390 euro voor volwassenen, plus een aantekening op het strafblad. Voor jongeren bedraagt de boete 95 euro.

Lees meer

Sinds het begin van de coronacrisis zijn duizenden mensen op de bon geslingerd wegens overtreding van de noodverordening. Het is vraag of die boetes standhouden voor de rechter. Juristen denken van niet: de regels zijn onduidelijk of in strijd met grondwettelijke rechten. 

Al wekenlang worden in Nederland boetes uitgedeeld aan personen die zich niet aan de corona­regels houden. Maar waarom bekeurt de ene regio sneller dan de andere? En waarom mag demonstreren wel, maar geldt een samenzijn van drie personen als een strafbaar feit, en dus 390 euro boete?

De overheidsmaatregelen om het coronavirus te beteugelen, liggen steeds meer onder vuur. Ook steeds meer burgers, die vooral worden beboet voor samenscholing, komen in verzet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden