Grote steden komen miljoenen tekort voor bijstand

'Boze verrassing' voor gemeenten met veel kwetsbaren

Grote steden als Amsterdam, Utrecht en Groningen komen volgend jaar miljoenen tekort voor de bijstandsuitkeringen. Door een nieuwe verdeling van het geld daarvoor van het Rijk, raakt Amsterdam 25 miljoen euro (4,6 procent) van z'n budget kwijt.

De Martini toren op de Grote Markt. Groningen heeft een tekort van 16 miljoen voor bijstandsuitkeringen. Foto anp

Groningen moet het met 16 miljoen minder (11 procent) doen, Utrecht met 5 miljoen minder (4,4 procent). Er zijn ook steden die erop vooruit gaan: Tilburg, Venlo en Arnhem gaan er elk ongeveer 4 miljoen op vooruit (4 tot 9 procent).

Konden de gemeenten tot 2014 de uitgaven aan de bijstand ongelimiteerd terugkrijgen van de rijksoverheid, tegenwoordig krijgen ze hun geld voor een belangrijk deel op basis van hoe de gemeente er in sociaal en economisch opzicht voorstaat.

Dat wordt berekend volgens een ingewikkelde methode. Opleiding en leeftijd van de bevolking tellen mee, maar ook het aantal arbeidsgehandicapten en het aantal sociale woningen.

Critici stellen dat de nieuwe methode onvoldoende is uitgewerkt. Zo kunnen gemeenten met veel niet-westerse allochtonen er flink bij in schieten. Hoewel ze even zwaar meetellen voor de financiering van de bijstand, doen bijvoorbeeld Turken en Vietnamezen er veel minder een beroep op dan Afghanen en Somaliërs. Vorige maand stapte een aantal gemeenten naar de rechter.

'Het is een loterij geworden', vindt René Paats, voorzitter van Divosa, de koepel van sociale diensten. 'Het ene jaar ga je er miljoenen op vooruit, het andere jaar miljoenen op achteruit omdat de criteria zijn veranderd. Het is onverantwoord op deze manier door te gaan. Zolang het systeem niet beter werkt, moet er worden vergoed op grond van het verleden van een gemeente.'

Nog niet volmaakt

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelt echter dat de veranderingen niet zo groot zijn. Van alle gemeenten moet 37 procent het volgend jaar met minder doen, maar gaat 63 procent erop vooruit. Bovendien is er een extra potje voor gemeenten die in grote problemen zouden komen.

Ook deskundigen zeggen dat de nieuwe manier van financieren beter is. 'Nu worden gemeenten gestimuleerd mensen uit de uitkering te helpen', zegt Martin Heekelaar, adviseur bij Berenschot. 'Dat zou dus betekenen dat gemeenten met tekorten te veel mensen in de bijstand hebben. Probleem is echter dat het nieuwe systeem nog niet volmaakt is en gemeenten daarvan last kunnen hebben.'

Gemeenten moeten de tekorten zelf opvangen. Betrokkenen verwachten dat het in die gemeenten moeilijker wordt om in de bijstand te komen. Ouderen zullen vaker te horen krijgen dat ze een baan moeten zoeken. De controles op degenen met een uitkering zullen worden opgeschroefd.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in februari vorig jaar tijdens het debat in de Tweede Kamer over de invoering van de Participatiewet. Foto anp

Participatiewet

'Een boze verrassing', zegt Arjan Vliegenthart (SP), de Amsterdamse wethouder voor werk, inkomen en participatie. 'Amsterdam is een stad met veel kwetsbare inwoners die er juist goed in geslaagd is meer mensen vanuit de bijstand aan werk te helpen. Dan verwacht je dit soort kortingen niet. Ik weet nog niet hoe we dit moeten opvangen.'


Volgend jaar is er 5,6 miljard euro beschikbaar voor de bijstand, 23 miljoen meer dan dit jaar. Ondanks het economisch herstel rekent Sociale Zaken op een verdere groei van het aantal bijstandsgerechtigden. Door de Participatiewet moeten arbeidsgehandicapten die nog kunnen werken een bijstandsuitkering aanvragen in plaats van de hogere Wajong.


Door de invoering van de kostendelersnorm valt de gemiddelde bijstandsuitkering volgend jaar lager uit. Als er op één adres meer mensen in de bijstand zitten, gaat hun uitkering omlaag.


Eind juni zaten er 447 duizend mensen in de bijstand. Een op de tien mensen in de bijstand heeft wel een baan, maar werkt te weinig uren om daarvan te kunnen rondkomen, zodat het inkomen wordt aangevuld.

Foto de Volkskrant
Meer over