Reportagekleine musea

Grote musea hebben het moeilijk door de coronacrisis, maar kleine musea voelen de pijn pas goed

Volgens de Nederlandse Museumvereniging komt noodsteun vaak niet op de juiste plekken terecht.

Museum Kranenburgh maakte zich eerder dit jaar op voor de heropening van 2 juni.Beeld Hollandse Hoogte / Olaf Kraak Fotografie

‘Het is natuurlijk fijn dat we straks weer open mogen’, zegt Mariette Dölle, directeur van museum Kranenburgh in Bergen. ‘Maar het voelt wel alsof je in een sportwagen opnieuw in één keer moet schakelen naar de hoogste versnelling, terwijl de benzine bijna op is. Onze kleine organisatie is flexibel en gemotiveerd, maar je merkt dat deze tijd een uitputtingsslag is.’

Het museum over de Bergense school, waar werk van kunstenaars als Charley Toorop en Lucebert is te zien, kampt door de coronacrisis met financiële tekorten. In 2019 bezochten ruim 70 duizend bezoekers het museum; dit jaar zal dat aantal naar verwachting de helft lager uitvallen. Vanwege groeiende tekorten vroeg Kranenburgh de gemeente Bergen in juli om steun, maar de gedeeltelijke tweede  lockdown en de oplopende coronagetallen hebben de situatie nog nijpender gemaakt.

Volgens de Nederlandse Museumvereniging worden kleinere musea sterker getroffen door de coronacrisis dan de grote. Musea hebben het zwaar, nu ze maar ongeveer 20 procent van het normale aantal bezoekers mogen ontvangen. De afgelopen jaren zijn de subsidies gedaald en veel musea zijn afhankelijker geworden van eigen inkomsten.

‘Precies die eigen inkomsten lopen nu sterk terug’, zegt woordvoerder Janneke Visser van de Nederlandse Museumvereniging. ‘Ik vrees dat ongeveer honderd van onze ruim vierhonderd leden het zwaar blijven hebben de komende tijd.’ Volgens Visser hebben kleinere musea minder reserves om de snel oplopende tekorten op te vangen. Die ontstonden aanvankelijk doordat het horecagedeelte van de musea dicht moest  een belangrijke bron van eigen inkomsten – waarna de algehele sluiting volgde.

Kleinere en middelgrote musea ontvangen vooral subsidie van de gemeente waartoe zij behoren. Maar veel gemeenten moesten de afgelopen periode op cultuur bezuinigen vanwege de tekorten in de (jeugd-)zorg, en daar kwam de coronacrisis bovenop. Daarnaast kan de steun van de gemeente botsen met het steunpakket voor cultuur van het ministerie van Onderwijs en Cultuur.

Volgens Visser ontvangen musea minder geld van óf de gemeente óf van het ministerie, omdat deze twee vormen van noodsteun van de verschillende overheden met elkaar worden verrekend. ‘Als je pech hebt, kom je er met de noodsteun slechter uit, omdat de gemeente dan geen steun meer geeft. De steun voor musea moet duidelijker gelabeld en verdeeld worden.’

Museum Jan Cunen in Oss, gewijd aan moderne en 19de-eeuwse kunst, ontvangt vooral gemeentelijke steun. Volgens directeur Herman Tibosch onderhoudt het museum korte lijnen met de gemeente. ‘Wij weten  nog niet wat de schade is van deze kortere periode van sluiting, maar daar gaan we zeker met de gemeente over spreken.’ Voor een aantal landelijke regelingen en steunpakketten bleek Jan Cunen te klein. De gemeente biedt onder meer hulp door de huur op te schorten.

Tibosch zag de tekorten steeds meer oplopen. ‘Normaal gesproken komen veel van onze inkomsten van Museumkaarthouders, die vanuit het hele land met de trein naar Oss reizen. Wij missen ook de grotere groepen en veel van onze schoolklassen, zo’n 25 procent van ons reguliere publiek. Wij zijn ook een populaire trouwlocatie en een locatie voor fotoshoots en andere evenementen. Dat valt nu allemaal even weg.’ Het museum trok vorig jaar nog bijna 22.200 bezoekers; dit jaar zijn het er tot dusver 8.500. Oss was in de vorige golf een coronabrandhaard en dat zijn veel museumbezoekers nog niet vergeten.

Museum Kranenburgh is voor meer dan 65 procent afhankelijk van bezoekersinkomsten. Vanwege de sluiting tijdens de eerste lockdown en de lagere bezoekersaantallen daarna liep het museum al tijdens de eerste coronagolf tekorten op. In de zomer bleven veel Duitse toeristen weg, net als tijdens de herfstvakantie. Daardoor is de geldnood nog gestegen.

De gemeente Bergen zegde noodsteun toe voor 2020 en 2021 in de vorm van een garantstelling tot een maximum bedrag. Kranenburgh heeft flink bezuinigd op zijn programma en subsidies aangevraagd. Inmiddels hebben het Mondriaan Fonds en het Kickstart Cultuurfonds steun toegezegd. Het museum introduceerde een donatieprogramma dat bezoekers van museum en website uitnodigt een gift te doen.

In de zomer werd in het museum een veiling van de Rabobank Alkmaar georganiseerd. De opbrengst, zo’n 10 duizend euro, kwam ten goede aan het museum. Bij deze veiling kregen de werken van de collectie van de Rabobank een nieuwe eigenaar. Dit soort veilingen krijgen waarschijnlijk navolging elders in het land, al zullen ze het gat in de begroting niet kunnen dichten.

Directeur Dölle ijkt met zorg naar de toekomst: ‘Als de sluiting langer had geduurd, waren de consequenties nog groter geweest. Wij verheugen ons erop dat wij straks weer open mogen, zodat bezoekers nog even kunnen genieten van de tentoonstelling Lucht. Maar Kranenburgh ligt ook ‘weg van de snelweg’ en dat is in deze tijd van beperkt reizen geen pluspunt.’

Tien dreigende sluitingen

Ten minste tien musea dreigen binnen een halfjaar te moeten sluiten. Dat blijkt uit een enquête van de Nederlandse Museumvereniging. Zestig procent van de 438 musea die bij de Museumvereniging zijn aangesloten heeft de enquête ingevuld. Een kwart daarvan geeft aan dat ze hoogstens een jaar nog vertrouwen in hun voortbestaan hebben. De Kantfabriek in het Limburgse Horst, de enige werkende mini-kantfabriek in West-Europa, is een van de tien musea die sterk getroffen zijn door de coronacrisis. Voorzitter Marcella Dings: ‘Wij teren op onze reserves, maar daarmee redden wij het maar tot juni. Hoe het daarna verder moet, weet ik niet. Wij hebben nu bijna geen inkomsten en hoewel wij volledig op vrijwilligers draaien, lopen onze vaste lasten wel door.’ De culturele sector kreeg al vroeg steun van de overheid, maar veel geld komt volgens de Museumvereniging niet op de juiste plekken terecht. De vereniging doet daarom een beroep op het kabinet en de Tweede Kamer erop toe te zien dat de noodsteun bij de musea terechtkomt.

Gouden tickets

Museum Jan Cunen heeft sinds oktober een actie Gouden Tickets voor Ossenaren, om zichtbaar te blijven in Oss. Bezoekers krijgen met dit ticket een gratis VIP-rondleiding. Directeur Tibosch liet zich inspireren door Sjakie en de chocoladefabriek.  De eerste bezoeker, de 80-jarige Diny de Klijn, kwam nog voor de sluiting vorige week.  Ze was nog nooit in het museum geweest. Zij was zo enthousiast over haar bezoek, dat zij een Gouden Ticket cadeau deed aan haar buurvrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden