Grote kans op 'zachte' Brexit doordat opstandige Conservatieven May tegenwerken

Premier May leed woensdag een nederlaag in het parlement, dat een vetorecht over het Brexit-akkoord afdwong. Hoe heeft zij het zo ver laten komen?

Als voortvluchtige criminelen staan de opstandige Conservatieven op de voorpagina van tabloidkrant Daily Mail

'Take Back Control'. De leuze waarmee de Brexiteers 52 procent van de Britten er toe hadden bewogen afscheid te nemen van de EU, is gekaapt door hun rivalen. Glunderend wezen de eurogezinde kamerleden op de soevereiniteit van Britse parlement nadat ze de regering-May woensdagavond een verrassend verlies hadden bezorgd. De afgevaardigden hebben zichzelf een veto gegeven over het Brexit-akkoord dat May gaat sluiten. Een 'zachte' Brexit is weer een stap dichterbij gekomen.

Ongehoord waren de taferelen in het Paleis van Westminster toen de kamerleden zich na het marathondebat op maakten te gaan stemmen over het amendement van Dominic Grieve. Een Conservatief, Vicky Ford, die overwoog mee te doen met de eurogezinde volksopstand werd door een prominente minister fysiek naar de ruimte geleid waar de kamerleden mee konden stemmen met de regering. Elf Tories waren evenwel naar de 'Yes-lobby' geslopen om de regering, met behulp van de oppositie, de eerste 'Brexit'-nederlaag toe te brengen.

Op de oppositiebanken van het Lagerhuis klonk even later gejubel nadat het resultaat was voorgelezen: 309 - 305. Het betekent dat de volksvertegenwoordigers eind maart 2019 hun oordeel mogen geven over het akkoord. Maar de keuze is precair: accepteren of afwijzen. In het laatste geval volgt er óók een Brexit. De kans is echter toegenomen dat het akkoord zachter zal zijn dan May nu voor ogen heeft nu ze de tegenstand uit haar eigen partij heeft ervaren. De rebellen willen de Britten bij de gemeenschappelijke markt en het liefst ook bij de douane-unie houden.

Hun strategie is duidelijk: de Brexit niet frontaal aanvallen, maar stap voor stap de positie van de Brexiterende regering ondermijnen. Een illustratie daarvan was de rechtszaak die ze eerder met succes voerden tegen het voornemen van May om het parlement te negeren bij het uitroepen van artikel 50. Ook pogingen om Brexiterende ministers weg te krijgen, succesvol in het geval van Priti Patel, maken daar deel van uit. De eurogezinden zijn nu de guerrilla's, zoals de eurosceptici dat waren in de lange aanloop naar het EU-referendum. Intussen wordt de sfeer er niet beter op. Conservatieven moesten hun best doen elkaar niet voor leugenaar of iets ergers uit te maken. Een rebel verloor nog op dezelfde avond zijn baan als vicepartijvoorzitter.

Warboel

De schuld ligt voor de warboel ligt deels bij May. Met de door haar uitgeroepen verkiezingen gaf ze haar meerderheid weg en door haar genadeloze fractiemanager Gavin Williamson te benoemen tot minister verzwakte ze haar controle over de fractie. Williamsons opvolger had zich bij het inventariseren van brave en ondeugende kamerleden verrekend. Een van de afwezige Conservatieven bij de stemming was ironisch genoeg Liam Fox: de handelsminister was in het buitenland om handelsakkoorden voor te bereiden die misschien nooit gesloten worden.

Voor May kwam de muiterij op een vervelend moment, net voordat ze naar Brussel afreisde voor het bijwonen van de Europese top waarin de lidstaten hun fiat geven voor de handelsbesprekingen. In Brusselse kringen was eerder deze week wrevel ontstaan nadat hoofdonderhandelaar David Davis beweerde dat het tussenakkoord dat premier May had gesloten juridisch gezien niet bindend is. Met zijn bravoure zou de Brexit-minister het vertrouwen in het herenakkoord hebben ondermijnd.

Intens keurige dwarsliggers

Als er een Conservatief is die het predicaat 'regent' verdient, is het Dominic Grieve. De 61-jarige rebellenleider is een onberispelijke jurist, compleet met een pochet in het borstzakje van zijn colbert. Eentje die zinnen graag begint met een voorbehoud als 'I hope you forgive me' en klinkers uitsmeert als jam op een stuk toast. Om zijn fractiegenoten te plagen had hij bij zijn opstand Winston Churchill geciteerd, die eens had beweerd dat hij partij boven persoon stelt, en land boven partij. Onder David Cameron bekleedde deze liberale Conservatief de eerbiedwaardige functie van attorney-general, de hoogste juridisch adviseur van de regering. Hij was een van de Cameroons die door Theresa May naar de achterbankjes van het Lagerhuis werd gedirigeerd. Dat laatste gold ook voor rebel Nicky Morgan, die minister van Onderwijs was totdat May haar ontsloeg. De oer-rebel is Kenneth Clarke, de 77-jarige 'Vader van het Lagerhuis' die als jonge parlementariër nog heeft meegemaakt dat de Britten zich aansloten bij de EEG. De sigarenroker en cricketliefhebber was de enige Conservatief die tegen 'artikel 50' stemde. Hij is wel eens aangeduid als de beste leider die de Tories nooit hebben gehad.

Brexiteers vrezen dat het verlies in het parlement hun positie zwakker heeft gemaakt. 'In Groot-Brittannië wordt erkend dat het Grieve-amendement juridisch gezien weinig uitmaakt', beweerde de Britse europarlementariër Daniel Hannan, 'maar in Brussel zal het worden beschouwd als een bewijs dat Brexit een halt kan worden toegeroepen. Het zal de EU ertoe brengen om nog harder te gaan onderhandelen in de hoop dat we het hele idee loslaten.' Komende weken gaat het Britse kabinet serieus discussiëren over welk einddoel ze hebben bij Brexit.

Intussen hebben de rebellen de smaak te pakken en dreigen ze het voorstel van de regering om de Brexit-datum van 29 maart 2019 wettelijk te verankeren af te schieten. Brexiteers verwijten de eurogezinde rebellen hypocrisie omdat ze jarenlang hebben toegestaan dat 'controle' is weggeven aan de EU. Een enkeling heeft al opgeroepen om Dominic Grieve en de zijnen hun kamerzetel te ontnemen. Het idee van David Cameron om de partij via een referendum te verenigen heeft nog niet gewerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.