Grote grijper mag er maar 5 centimeter naast zitten

Het verbinden van Noord en Zuid voor de metrolijn is de een na laatste fase ingegaan: het uitbaggeren van een geul van 420 meter.

AMSTERDAM - Druipend van het water komt de reusachtige grijper van de Viking uit het IJ. Hij heeft zojuist een hap van 6 kuub uit de bodem genomen. Met twee andere kraanschepen baggert de Viking een geul tussen het Centraal Station en Amsterdam-Noord. In het najaar wordt de tunnel voor de Noord-Zuidlijn in de zinksleuf afgezonken en kunnen Noord en Zuid elkaar de hand reiken.


De geul voor de nieuwe metrolijn is 420 meter lang; 220 duizend kuub zand, veen en klei moet er worden afgegraven, grofweg 400 miljoen kilo. 'Het is maar een sleufje', zegt Pieter Koman, senior projectmanager van Van Oord Baggeren en Infrastructuur. Hij heeft gewerkt met 'grotere jongens', zoals de Willemsspoortunnel in Rotterdam, waarvoor een zinksleuf van 900 meter moest worden gegraven.


De robuuste Viking maakt van buiten niet de indruk dat hij met een bijna chirurgische precisie aan het werk is. De grote grijper mag er maximaal 5 centimeter naast zitten. Op een beeldscherm in zijn cabine ziet de kraanmachinist precies waar hij moet graven, een speciaal computerprogramma berekent hoeveel.


40 duizend kuub vervuild slib is afgevoerd naar de Amerikahaven. De 180 duizend kuub die nu wordt afgegraven, gaat tijdelijk naar de Coenhaven en wordt teruggestort als de tunnel er eenmaal ligt.


Terwijl de Viking weer een hap neemt, passeren de olietanker Soprano, het IJveer 51, de rondvaartboot Jan Steen, een watertaxi en een plezierjacht. Het IJ is een van 's lands drukste vaarroutes en smal bovendien. Voor grote cruiseschepen moeten de schepen van de Noord-Zuidlijn wijken. Dat gebeurt twee tot vier keer per week.


De geul wordt tot een diepte van 21 meter onder de waterspiegel uitgegraven en is 10 meter diep. Om te voorkomen dat de wanden instorten, wordt aan weerszijden een 50 meter brede helling gegraven die trapsgewijs afloopt. Vooral vanwege het instortingsgevaar, is het uitgraven zo'n nauwkeurig karwei.


De bodem van de zinksleuf is 25 meter breed, ruim genoeg voor de drie elementen die samen de tunnel vormen, zegt Jan Bijkerk, directeur uitvoering en tevens de zinktunnelexpert van de Noord-Zuidlijn. De 12 meter brede, 140 meter lange en 8 meter hoge gevaartes worden eind september, begin oktober afgezonken. Voor elk is een dag en een reservedag uitgetrokken. De kolossen drijven nu nog in de Suezhaven, 12 kilometer verderop, een vaartocht van 4 uur.


Afzinken is een Nederlandse specialiteit, de operatie staat onder leiding van een afzinkcommandant. Het is spannend precisiewerk met, in dit geval, kolossen van 12 miljoen kilo. Het draaiboek, waarin ook de tocht van de Suezhaven naar het Centraal Station staat beschreven, is zo dik als het telefoonboek van Amsterdam.


Sleepboten transporteren de tunneldelen naar de afzinklocatie. Daar worden ballasttanks stapsgewijs met meer water gevuld totdat het tunneldeel 50 centimeter boven de bodem van de zinksleuf hangt. Tijdens deze operatie houden een ponton en een drijvende kraan het tunneldeel in bedwang.


Als het tunnelelement op de juiste plek hangt, worden vijzelpennen via stalen buizen in de betonnen bodem naar buiten gestuurd om het op zijn plaats te zetten. De pennen steunen op 40 vierkante meter grote en 1,5 meter dikke afzinktegels, die de week ervoor op hun juiste positie zijn geplaatst. Vervolgens wordt er zand onder gespoten.


De tunneldelen hebben aan de uiteinden een zinkvoegomranding, waarop een rubberprofiel is gemonteerd. Dit Ginaprofiel sluit de ruimte tussen twee tunnelelementen af van het water erbuiten. De profielen zijn vernoemd naar de Italiaanse actrice Gina Lollobrigida vanwege hun puntige vorm. Zij worden platgedrukt als het water uit de ruimte wordt gepompt. De natuur helpt een handje, want door de waterdruk aan de andere zijde van het element wordt het betonnen gevaarte op zijn plaats gehouden.


De zinksleuf wordt aangevuld met de eerder afgegraven grond. De daaropvolgende maanden zakt de tunnel tussen de 5 en 10 centimeter. 'De grond is gek geworden door het afgraven en het vervoer. De hechting is eruit, die komt terug met het inklinken als de grond is teruggestort', zegt Koman.


Als de grond tot rust is gekomen, wordt het definitieve waterdichtingsprofiel, het Omegaprofiel, aangebracht en kan worden begonnen met het aankleden van de tunnel.


Het is de bedoeling dat de nieuwe metro in 2017 rijdt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden