Grote gedachten in het gerammel van pannen

Op haar 65ste stopte Cri Stellweg – alias Saartje Burgerhart – met haar column in de Volkskrant. Ze begon aan een tweede leven, waarin ze veel boeken schreef, die steeds vaker over ouderdom en dood gingen....

Dood en ouderdom zijn met de dood van Cri Stellweg een belangrijke kroniekschrijver kwijt, een charmante gezel ook. De schrijfster is tot haar dood niet moe geworden van het observeren van eigen ouderdom en de dood van anderen. Zij heeft de ouderdom (die zij in haar lange leven rijkelijk heeft kunnen beleven) en de dood niet minder in een vrij dagelijkse taal het dagelijks leven binnengehaald. Rouw en rouwproces evenzeer. Haar alledaagsheid was niet zonder eigengereidheid, zeker ook niet zonder narcisme, want ze verzweeg met graagte weinig van haar leven. Haar man, in haar columns optredend als Hendrik, heeft het geweten, tot na zijn dood. Zij bezocht hem geregeld op het kerkhof en besprak de dagelijkse dingen met hem. Hij is nu zijn aanspraak kwijt. Hij krijgt in elk geval, zal zij misschien zelf hebben gedacht, eindelijk rust.

Van bijna alles een vrolijk brei- of haakwerkje maken, de grote gedachten in het gerammel van pannen kunnen laten horen, is ook een uiting van koketterie. Cri Stellweg was de grootmeesteres aan het hof van koningin behaagziek. Zeker in de rubriek die zij zesentwintig jaar – tussen 1961 en 1987 - in deze krant schreef onder het pseudoniem Saartje Burgerhart. De toenmalige hoofdredacteur van de Volkskrant, J. Lücker, had een voorkeur voor namen van oude literaire figuren als pseudoniem. Hij zal de schrijfster in een van de bladen waarin ze toen schreef, hebben ontdekt. De vrouw uit de provincie, zonder vrees voor het westen en de hoofdstad, kreeg het woord over haar dagelijks leven, maar dat niet zonder uithalen naar Den Haag of wat vrolijke feministische opstandigheid. In de krant was zij de enige vrouwelijke columniste en die positie heeft zij heel goed uitgebuit, door mannen te hekelen en lief te hebben. Naarmate de krachten in de krant harder werden en ‘links voorrang’ norm werd, kwam er meer weerstand tegen haar rubriek (die in het begin te links en progressief werd geacht. Ze wist het zelf: iedereen wordt ingehaald). Van opzij in Amsterdam was iets anders dan terzijde uit Brabant. De hoofdredactie heeft altijd hoffelijk de paraplu voor haar opgehouden. Zo kon ze na zesentwintig jaar zelf besluiten te stoppen met haar rubriek, die haar een heel grote naamsbekendheid had gegeven. Ze was toen 65 jaar en begon haar tweede leven, waarin veel boeken zouden verschijnen, steeds meer over ouderdom en dood, met wie ze vrij lustig omging. Ontbijten in je eentje is een van de laatste titels. Het mooiste is misschien Een graf van letters, dat vooral haar leven na de dood van haar man beschrijft. Saartje Burgerhart was al lang dood, Cri Stellweg is het nu ook. Ze heeft heel veel geschreven, ontzettend veel lezingen gehouden en bij elk nieuw boek veel interviews afgegeven, altijd vol van een verfrissende nuchterheid en common sense. Klachten waren voor de prullenmand. Als je er een aantal van leest, kun je ook ontdekken hoe bij haar Eros en Thanatos elkaar gezelschap hielden.

Zij gedroeg zich zoals zij schreef. Op de kleine vergaderingen van medewerkers van de Volkskrant wist zij tussen al die mannen al haar charmes en koketheden uit te buiten. Zeker bij de hoofdredacteur Jan van der Pluijm naderde het smeltpunt al gauw. Ik heb dat manoeuvreren van dat kleine mannengezelschap vaak zitten bewonderen. Hier kwam toch iemand op een zeer eigen wijze op voor haar eigen visies, belangen en haar plaats in de journalistiek.

Ze is, denk ik, vooral geslaagd in haar pogen jong te blijven. Ze onderging de ouderdom, maar was in staat die te verjongen! Ongeveer tien jaar geleden zag ik haar voor het laatst: ik trof haar in een restaurant op het Amsterdamse Centraal Station. Ze wenkte mij naar de tafel waaraan zij met een vriendin zat. Ze hing half over de tafel heen, haar arm onder haar hoofd, de haren lang en sliertig, bereid om te lachen en uit te lachen. Ze was niets veranderd. Ik denk dat ze ook onveranderd de wereld heeft verlaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden