Grote Drie beproeven in Iran de zachte Europese diplomatie

Eindelijk haalt Europa zijn gelijk: ook zonder geweld kun je de 'As van het Kwaad' aan. Maar het is de vraag of Iran ook had toegehapt als de VS niet op de achtergrond klaarstonden met een stok....

Van onze correspondent Bert Lanting

Na al het gekibbel over militair ingrijpen in Irak was het gisteren een glorieuze dag voor de Europese diplomatie. Met een wortel in de hand kregen de ministers van Buitenlandse Zaken van de Grote Drie in Europa gedaan dat Iran zich bereid verklaarde strengere inspecties toe te laten om te demonstreren dat het geen nucleaire wapens maakt. Verder beloofde Iran te stoppen met de verrijking van uranium, althans voorlopig.

Voor sommige Europese diplomaten is het een treffend bewijs dat de zachte Europese aanpak soms beter werkt dan de bedreigingen vanuit Washington. 'Zachte macht is vaak effectiever dan harde macht', concludeerde een diplomaat in Brussel.

Toen de drie ministers – Jack Straw uit Groot-Brittannië, zijn Duitse collega Joschka Fischer en de Fransman Dominique de Villepin – de Iraanse leiding in augustus benaderden met een voorstel om een compromis uit te werken, reageerden de Verenigde Staten aanvankelijk geprikkeld. De Amerikaanse regering vond dat het tijd was Iran onder druk te zetten, niet om te praten over concessies aan het land dat president Bush nog niet zo lang geleden indeelde bij de 'As van het Kwaad'.

Achteraf is het waarschijnlijk de combinatie van de wortel – Europese brandstof voor Irans nucleaire installaties – en de stok – de Amerikaanse dreigementen – geweest die de Iraanse regering ertoe heeft bewogen in te stemmen met verrassingsinspecties door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA).

Als Iran zou blijven dwarsliggen, zou de IAEA het land ongetwijfeld aanklagen bij de Veiligheidsraad wegens het schenden van de afspraken met het agentschap. In dat geval zouden de VS het heft in handen krijgen.

Voor de hervormingsgezinde Iraanse president Khatami bood de komst van het Europese drietal dan ook een mooie gelegenheid concessies te doen zonder dat hij van de conservatieve leiders van het land het verwijt zou krijgen dat hij buigt voor de eisen van de VS, die in de Iraanse pers nog altijd te boek staan als de 'Grote Satan'.

Of de VS volledig tevreden zullen zijn met de buit die de Grote Drie uit Teheran hebben weggesleept, valt nog te bezien. Het hoofd van de Iraanse veiligheidsraad liet meteen weten dat Iran zich het recht voorbehoudt op ieder moment de verrijking van uranium te hervatten.

Niettemin was het een hartverwarmend gezicht Straw, Fischer en De Villepin gebroederlijk bezig te zien op hun vredesmissie in Iran: een half jaar geleden stonden zij nog lijnrecht tegenover elkaar in de Veiligheidsraad.

Voor de kleine EU-landen had het verzoeningstripje echter een bijsmaak. De hele vredesmissie ging buiten de EU om. Het was een initiatief van de Grote Drie waarbij Javier Solana, de coördinator van het buitenlandbeleid van de EU, nauwelijks betrokken was.

Volgens de ontwerpgrondwet waarover de EU-landen nu praten, krijgt de EU een Europese minister van Buitenlandse Zaken. Maar de realiteit is nog dat ook Duitsland en Frankrijk, die sterk voor zo'n post zijn, de grote buitenlandse kwesties voorlopig liever in eigen hand houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden