Grote delen collectie Zacharov-museum verwoest of gestolen tijdens slag om Tsjetsjeense hoofdstad Medewerkers laten hun zieke kind niet alleen

Het geld ligt voor het oprapen voor de medewerkers van het kunstmuseum van Grozny die op een bankje voor het grotendeels verwoeste gebouw zitten....

Van onze correspondent

Bert Lanting

GROZNY

De medewerkers van het Zacharov-museum, dat bij de slag om de Tsjetsjeense hoofdstad tot een ruïne werd gereduceerd, krijgen al maanden geen geld meer. Toch komen ze iedere dag op hun 'werk', al is er niets meer te doen. 'We komen uit medelijden, omdat we van ons museum hielden. De meesten van ons hebben hier wel tien of vijftien jaar gewerkt. Een ziek kind laat je toch ook niet alleen?', zegt een van hen.

Directrice Nelli Sjirjajeva leidt ons behoedzaam rond door het onttakelde gebouw, dat een paar honderd meter van het paleis van president Doedajev staat. Er liggen geen mijnen of onontplofte granaten meer - die zijn al lang weggehaald door soldaten van het ministerie voor Noodtoestanden - maar overal liggen brokken puin en de trappen zien er bepaald niet meer betrouwbaar uit.

In een gang staat een onthoofd beeld van een vrouw in klassieke stijl. Als haar hoofd er nog opgezeten had, had ze via een enorm gat in de muur een mooi uitzicht op de uitgebrande gebouwen aan de overkant van de straat. De muren van het museum zitten vol bressen en kogelgaten en door de gehavende plafonds dwarrelen stoffige stralen zonlicht binnen.

Eind november, na de mislukte poging van de door Moskou gesteunde Tsjetsjeense oppositie

Grozny in te nemen, besloot Sjirjajeva dat het tijd werd de kunstwerken naar een veiliger plaats over te brengen. De schilderijen, beelden, vazen en andere kunstvoorwerpen werden op de begane grond geparkeerd, de meest kwetsbare stukken in een smalle gang. Het is ongetwijfeld de redding geweest van een deel van de collectie, want de bovenste twee verdiepingen van het gebouw zijn vrijwel totaal weggeschoten.

Van de 950 schilderijen die het museum had, waaronder waardevolle doeken van befaamde Russische schilders als Ajvazovski, Makovski en Veresjtsjagin, is ongeveer de helft verloren gegaan. Van de schilderijen die de bombardementen wel hebben overleefd zijn 150 doeken zwaar beschadigd.

Alle overgebleven schilderijen zijn nu in veiligheid gebracht: een deel is opgeslagen in het gebouw van de nieuwe, pro-Russische regering en zestig ernstig beschadigde doeken zijn voor restauratie naar Moskou overgebracht. Niet als oorlogsbuit, zo onderstreept onderminister van Cultuur Svydkoj, zelf een fel tegenstander van de Russische militaire interventie in Tsjetsjenië. Alle kunstwerken gaan, zodra ze zijn hersteld, terug naar Grozny.

De ironie wil dat een van de schilderijen die volstrekt ongeschonden zijn teruggevonden in de puinhopen, het enorme doek De gevangenneming van Sjamyl van Frants Roebo is. Het beeldt de overgave uit van Sjamyl, de Kaukasische opstandelingenleider die in de vorige eeuw ruim dertig jaar tegen de Russen streed. Het schilderij was ooit door de tsaar besteld voor een museum ter ere van de overwinning van het Russische leger in de Kaukasische oorlog.

De jongste Russische overwinning heeft tot nog toe slechts versplinterde beelden en gescheurde doeken opgeleverd. Sjirjajeva vertelt verontwaardigd dat een paar beelden die de strijd hadden overleefd zojuist zijn verpletterd, toen de muur van een belendend gebouw dat door Russische opruimingsploegen werd opgeblazen bij het museum naar binnen kwam zetten.

De collectie grafische kunst, waaronder stukken van de befaamde Russische schilder Repin, is helemaal verloren gegaan. Alle 1200 etsen en tekeningen zijn verbrand nadat er een vliegtuigbom op het gebouw terecht was gekomen.

Maar er is ook veel gestolen. Toen Sjirjajeva eind maart voor het eerst de schade kwam bekijken, bleek dat zo'n 250 schilderijen verdwenen waren. De doeken lagen opgeslagen in een zaal die vrijwel ongeschonden gebleven was, afgezien van het slot dat opengeschoten was. In het zaaltje ligt nu slechts een stapel lijsten. 'Prachtige lijsten', zegt Sjirjajeva, terwijl ze koesterend met haar hand over het gekrulde hout glijdt. 'Die zijn veel waard'.

Wie de doeken losgesneden heeft, valt niet meer te achterhalen. Het kunnen de Tsjetsjeense strijders zijn, die vanaf eind december in het gebouw zaten. Of het zijn de Russische soldaten die dit deel van de stad begin februari in handen kregen. Naar verluidt zouden medewerkers van Doedajev een deel van de kunstschatten van het museum, vooral gouden en zilveren voorwerpen, hebben overgebracht naar de kelders van de Centrale Bank. Al in april 1994 kreeg het museum van de staf van Doedajev het verzoek een lijst van de aanwezige kostbare kunstvoorwerpen op te stellen.

Op de eerste verdieping liggen tussen het gruis stapels stoffige mappen: de 'paspoorten' van de kunstwerken die het museum bezat. Sjirjajeva bladert weemoedig door de mappen met foto's en gedetailleerde beschrijvingen van de schilderijen en beeldhouwwerken: 'Tsja, prachtig, heel mooi.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden