'Grote bouwprojecten zijn gedoemd uit de hand te lopen'

Hennes de Ridder..

delft Haast schouderophalend nam de Delftse hoogleraar annex ‘bouwgoeroe’ Hennes de Ridder vorige week kennis van de zoveelste kostenoverschrijding van de Noord-Zuidlijn in Amsterdam, gepaard gaande met alweer een latere openingsdatum. De Ridder, hoogleraar methodisch en integraal ontwerpen aan de TU Delft, gespecialiseerd in bouwprocessen en risicomanagement, schrikt niet zo snel van dit soort nieuws.

In de hoop dat Amsterdammers tegen een stootje kunnen – volgende week wordt de gemeenteraad er nader geïnformeerd over de nieuwste tegenvallers bij de Noord-Zuidlijn – kondigt De Ridder alvast maar aan dat de metrolijn uiteindelijk minstens 4 miljard euro gaat kosten en dat hij ‘natuurlijk’ niet voor 2020 klaar zal zijn. De Ridder: ‘Niks bijzonders, als je het wereldwijd bekijkt.’

Hennes de Ridder (61) schudt ze zo uit zijn mouw, de grote bouwprojecten die qua kosten in niets meer lijken op wat ooit zo gedetailleerd op papier was gezet. Sydney Opera House? ‘Misschien wel tien keer over de kop gegaan.’ Idem met het Schotse parlementsgebouw. Of neem de Big Dig (infrastructuurproject onder de binnenstad van Boston, VS). ‘Daar begonnen ze, geloof ik, met 4 miljard en eindigden ze met 20.’

En als dan straks, na alle ellende, de Noord-Zuidlijn eindelijk is geopend, is na vier, vijf jaar iedereen reuzeblij met die lijn, voorspelt De Ridder. Heel eventjes, begin deze eeuw, is hij ook bij de aanleg betrokken geweest, als lid van een zogenoemde tenderboard (adviescommissie voor de aanbesteding).

Terugkijkend: ‘Amsterdam is natuurlijk dom geweest. Om een paar oude pandjes in de Ferdinand Bolstraat te laten staan, moeten nu twee tunnelbuizen boven elkaar worden gelegd. Ik zei, wat destijds nogal dwars was: zet die mensen vijf jaar in het Amstelhotel, geef ze elke dag biefstuk en een Mercedes met chauffeur, en dan nóg ben je tien keer goedkoper uit.’

Prof. dr. ir. Hennes de Ridder mag zich graag onwetenschappelijk uitdrukken. Dat komt wellicht doordat hij zelf ook actief is geweest in de bouw. Hij werkte 22 jaar bij HBG en was onder meer betrokken bij de stormvloedkeringen in de Oosterschelde en de Nieuwe Waterweg. ‘Dat Oosterscheldewerk, dat was pas een slimme aanpak met nieuwe technologie! De raming is in een middagje opgesteld. Gewoon beginnen, dan zien we wel. Wat bleek? Slechts 20 procent kostenoverschrijding.’

Geen misverstand, het gaat hem bij de Noord-Zuidlijn niet om de schuldvraag. ‘Iedereen is schuldig. Iedereen heeft fouten gemaakt. Dat komt door het boosaardige systeem in de bouwwereld. Je werkt van onzeker naar zeker. Terwijl we nog niets weten, gaan we alles gedetailleerd vastleggen. Dat noemen we dan ramen. En als we dan na tien, vijftien jaar bij de stenen en schroefjes zijn aanbeland, blijkt alles anders te zijn.’

Grote bouwprojecten zijn gedoemd uit de hand te lopen, verzekert de hoogleraar. ‘Een overheid wil een metrolijn. Dan komen ingenieursbureaus op de proppen. Alles wordt dichtgetimmerd, want overheden wantrouwen de bouwers. De aannemer wordt uitgeknepen op de laagste prijs, want het plan moet politiek verkocht worden. Maar hoe meer je als opdrachtgever specificeert, des te verantwoordelijker je wordt als er wat fout gaat.’

Al jaren pleit De Ridder voor een andere werkwijze bij de aanbesteding van grote bouwprojecten. Het komt erop neer dat een paar geselecteerde marktpartijen het plan uitwerken. De Ridder: ‘Ik pleit voor integrale aanbieding. Zet uiteindelijk twee aannemers in competitie, die betaal je ook gewoon, en die komen op enig moment met hún oplossing. Dus niet wat Amsterdam weer met zijn adviseurs heeft bedacht. Laat die aannemers het maar verzinnen, want zij moeten het ook bouwen. Die komen dan heus niet met fancy en ingewikkelde dingen, want de verplichtingen en aansprakelijkheden zijn dan veel duidelijker.’

Met die aanpak wordt veel meer van zekerheid naar onzekerheid gebouwd, zegt De Ridder. ‘Je moet gewoon beginnen met wat je zeker kent en kunt. Groot denken, maar klein doen! Als je tijdens de bouw dingen moet veranderen, is dat helemaal niet erg. Overheden hebben de neiging tijdens zo’n proces hele ladingen zelfstandige adviseurs aan te trekken. Veel van hen hebben er belang bij alles zo ingewikkeld mogelijk te maken. Die bouwen helemaal niks.’

Dus als je het allemaal overlaat aan de markt, komt het vanzelf goed? ‘Ja, want zo’n klungelende aannemer op de Vijzelgracht komt alleen maar voor in het huidige systeem. Hij mag het waarschijnlijk ook nog eens voor veel geld repareren. Diepwanden aanleggen is heel simpel, iedere middelmatige bouwer kan dat.

‘Waar het mij meer om gaat, is dat je niet top down moet denken. Bij de Haagse tramtunnel zei de aannemer: ik zou die techniek met die groutbogen niet doen. Toch moest het van de opdrachtgever gebeuren. Met desastreuze gevolgen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden