Grote bouwers overleven dankzij veelzijdigheid

Ze verliezen honderden miljoenen euro's op hun bouwgrond, maar verdienen nog genoeg aan onderdelen die niet gevoelig zijn voor de crisis.

AMSTERDAM - Het grootste bouwbedrijf van Nederland (omzet 7,4 miljard euro) lijfde in 2006 voor ongeveer 1 miljard euro de beursgenoteerde projectontwikkelaar AM in. Een miskoop. Van de 400 miljoen euro die BAM vorig jaar afschreef, komt het grootste gedeelte voor rekening van AM, wiens grond veel minder waard werd. Maar BAM kan volgens analisten een stootje hebben; het bedrijf uit Bunnik verdient een groot deel van zijn geld in het buitenland. De aanleg van wegen in Duitsland en andere buitenlandse markten draagt het meest bij. De orderportefeuille groeide met 6 procent ten opzichte van 2012.

Van de grote vier lijkt de positie van Heijmans (omzet 2,3 miljard euro) het minst florissant. Hoewel er 124 miljoen euro is afgeschreven op de grondposities, vrezen analisten dat dat niet genoeg is. Nog altijd heeft het bedrijf een aanzienlijke hoeveelheid grond in de boeken. Dat maakt kwetsbaar. Het ontbreekt Heijmans aan bedrijfsonderdelen die weinig last hebben van de crisis. Ook in de wegenbouw, waar het bedrijf nog altijd een solide winst maakt, staan de marges onder druk. Besparen op kosten in de organisatie lijkt voorlopig de strategie waarmee het bedrijf aandeelhouders tevreden probeert te houden.

De pijn van Ballast Nedam (omzet 1,3 miljard euro) zit bij de woningbouw en de lokale wegenbouwers. Die laatste groep draait verlies doordat gemeenten bezuinigen. Ballast reorganiseert de lokale aannemers en schrijft stevig af op grondposities. Geld verdient het concern met grote bouwprojecten die kleinere aannemers niet aankunnen en waar de prijsdruk minder groot is. Uniek voor Ballast Nedam is het schip Svanen dat de funderingen van offshorewindmolenparken legt. In 2012 was het betrokken bij de aanleg van drie windmolenparken. Ook op het land verdient Ballast Nedam geld met energiegerelateerde bouwprojecten.

Een lucratieve beursgang van VolkerWessels (omzet; 4,9 miljard euro) komt er voorlopig niet. Om die reden verkocht durfinvesteerder CVC een aanzienlijk deel van zijn aandelen terug aan oprichter Dik Wessels. Wessels lijkt het conglomeraat van 120 aannemersbedrijven intussen klaar te maken om in delen te verkopen. Het bedrijf is opgedeeld in zeven verschillende takken die gemakkelijk naar een nieuwe eigenaar kunnen. Tegenover de moeizaam draaiende vastgoedpoot staat bijvoorbeeld het zeer succesvolle onderdeel 'energie en telecom', dat inmiddels goed is voor bijna de helft van de omzet.

De vier grootste bouwbedrijven van Nederland hebben vorig jaar dieprode cijfers geschreven als gevolg van de crisis op de vastgoedmarkt in eigen land. Nadat de afgelopen weken de drie beursgenoteerde bouwbedrijven BAM, Heijmans en Ballast Nedam bij de presentatie forse verliezen rapporteerden, kwam donderdag ook VolkerWessels met een negatief resultaat. De oorzaak is in alle gevallen dezelfde: afschrijvingen op bouwgrond en bouwprojecten in Nederland. Opgeteld moesten zij het bedrag waarvoor hun grond in de boeken stond met zo'n 750 miljoen euro verlagen.

Oorzaak is de diepe crisis op de woningmarkt. Sinds 1950 zijn er in Nederland niet zo weinig huizen gebouwd als het afgelopen jaar, bleek donderdag uit cijfers van de Nederlandse Vereniging van Bouwondernemers. En 2013 dreigt nog veel slechter te worden, voorziet de belangenclub.

Intussen zijn de prijzen van de woningen die nog wel worden verkocht nog eens met ruim 14 procent gedaald. 'Je moet het zo zien, dat op een plek waar voor volgend jaar de bouw van honderd woningen van 3 ton was gepland, nu de verwachting is dat we over vier jaar de helft van de woningen kunnen neerzetten voor een prijs van 250 duizend euro', zegt de woordvoerder van BAM. Terwijl het juist die grond was waaraan de grote bouwbedrijven de afgelopen decennia veel geld verdienden. BAM schreef vorig jaar bijna 400 miljoen euro af.

'Onze analyse is dat de crisis op de vastgoedmarkt nog wel enkele jaren zal aanhouden', zegt ook financieel directeur Jan van Rooijen van VolkerWessels. Voor elk project in de grondbank van het bouwbedrijf is gekeken wat de grond bij dat scenario nog waard is. Het leidde voor VolkerWessels tot een afwaardering van 194 miljoen euro.

Alle grote bouwers hebben afgelopen jaar bedrijfsonderdelen gereorganiseerd en honderden mensen ontslagen. Maar van faillissementen of gedwongen overnamen, zoals vorig jaar honderden kleinere bouwbedrijven wel overkwam, lijkt voor de grote vier bouwbedrijven voorlopig geen sprake.

In tegenstelling tot de kleinere concurrenten, die zich vaak specialiseren, hebben de bouwbedrijven hun activiteiten slim gespreid. Naast grote wegenbouwprojecten, waar nog altijd veel geld te verdienen is, hebben ze bijna allemaal bedrijfsonderdelen die niet bijzonder gevoelig zijn voor de conjunctuur. Als de afschrijvingen op grond buiten beschouwing worden gelaten, maakte de vier grote bouwers in het crisisjaar dankzij die spreiding allemaal een operationele winst.

Die solide inkomstenstroom geeft de grote jongens een zelfversterkend concurrentievoordeel. In tijden van crisis selecteren de schaarse opdrachtgevers namelijk naast prijs ook op betrouwbaarheid. De angst om midden in een bouwproject met een failliete aannemer te worden geconfronteerd, is groot.

Zo kan het dat de orderboeken van de grote vier afgelopen jaar amper dunner werden. Bij BAM groeide de pijplijn met toekomstig werk zelfs.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden