Grote bedrijven zijn dol op overnames

Grote bedrijven zijn dol op overnames, want lenen is goedkoop. Investeringen in echte machines, echte gebouwen en echt onderzoek lopen er ver bij achter.

Beeld AFP

Nooit werd er in een periode van tien maanden meer geld gestoken in het overnemen van bedrijven dan in de eerste tien maanden van dit jaar. Tot aan november werd voor meer dan 4 biljoen (miljoen maal miljoen) dollar aan bedrijven overgenomen.

Het bureau voor financiële informatie Dealogic (zelf vorig jaar voor 700 miljoen dollar overgenomen door Carlyle), dat onlangs met deze cijfers naar buiten kwam, constateert dat het vooral in de Verenigde Staten heel hard gaat. Dit jaar werd er voor meer dan 2 biljoen dollar bedrijven overgenomen, en daarmee is het Amerikaanse record dat stamde uit het pre-Lehman-jaar 2007 maar liefst 42 procent scherper gesteld.

Tekst gaat door onder de grafiek.

Net als bij veel wereldrecords in de sport is bij deze records doping in het spel. De meest verbreide vorm van doping die bedrijvenkopers gebruiken, is gratis geld. Nooit was geld lenen goedkoper dan nu. De centrale banken in de Verenigde Staten, Europa, Japan en China pompen miljarden dollars euro's en yens en yuans in hun economieën. Al dat geld wordt niet zozeer gebruikt om er cornflakes of kleding van te kopen, ook niet machines of grondstoffen, maar komt in de financiële hoek terecht. Beurskoersen stijgen, rentes dalen. Zelfs als je niet veel kosten kunt besparen met een overname, is het met gratis geld soms toch te aanlokkelijk.

Vooral in de Verenigde Staten is nog een andere doping in omloop: belastingontwijking. Wie een handige overname doet, kan in één klap ontsnappen aan de meeste gevreesde belastingdienst ter wereld: de Amerikaanse.

Een van de sectoren waar de meeste overnames plaatsvinden is de farmaceutische industrie. Het weekblad The Economist stelde vorige week dat vooral in deze sector fuseren en overnemen een vorm van belastingontwijking is. Amerikaanse farmaceuten kopen Europese concurrenten, en kiezen vervolgens het hoofdkantoor van hun 'fusiepartner' als zetel. Liefst ontfermen ze zich over een bedrijf in Ierland, want geen belasting lager dan de Ierse.

Malaise

Nu weer is Pfizer, een van de grootste in deze bedrijfstak, op jacht naar Allergan in Dublin. Allergan is een flink concern, een product van een hele reeks Iers-Amerikaanse fusies, waarbij het Ierse bedrijf steeds de kleinere partij was. Maar telkens weer koos de veel grotere Amerikaanse fusiepartner het hoofdkantoor in Dublin als vestigingsplaats.

Pfizer is precies hetzelfde van plan. Bestuursvoorzitter Ian Read windt er geen doekjes om: belasting is een belangrijke reden voor deze overname. Hoeveel miljarden de Amerikaanse belastingdienst inmiddels al is kwijtgeraakt aan deze vorm van overnames (inversions), is niet becijferd.

Volgens The Economist speelt er bij de farmaceuten nog iets anders, wat minstens even verontrustend is: ze vinden het te omslachtig zelf medicijnen te ontwikkelen. Meestal zijn die slechts geschikt voor een kleine groep patiënten en dus kunnen de rendementen nooit zo hoog worden als in het verleden. Liever nemen clubs als Pfizer een bedrijf over dat medicijnen produceert waar nog een tijdje patent op zit. Je leent wat gratis geld en klaar ben je.

Die verklaring lijkt goed te passen bij een verschijnsel dat de OECD, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, onlangs in haar Economic Outlook signaleerde; niet alleen in de farmaceutische industrie, maar overal. Er wordt steeds minder 'echt' geïnvesteerd. Steeds minder geld wordt er gestoken in echte machines, echte gebouwen, echt onderzoek. In de Verenigde Staten kwamen de 'echte' investeringen pas vorig jaar voor het eerst boven het niveau van 2008. In Japan is dat nog steeds niet het geval.

Om nog maar te zwijgen van de toestand in Europa. Europese bedrijven weten kennelijk al helemaal niet wat ze met hun geld moeten doen. De 'echte' investeringen liggen hier volgens de OECD nog liefst 15 procent onder het niveau van 2008.

Europese bedrijven weten niet wat te doen - andere weten ook niet wat ze met hen moeten. Van de mondiale bedrijfsovernames nam Europa dit jaar 23 procent voor zijn rekening. Zo laag was het Europese aandeel sinds 1998 niet meer geweest.

De Europese malaise zit niet alleen in bedrijfsovernames. Europa doet ook nauwelijks meer mee als het gaat om het investeren van durfkapitaal. KPMG bracht daar onlangs een rapport over uit. In Noord-Amerika werd voor 20 miljard dollar geïnvesteerd. In Azië 13,5 miljard. In Europa een bijna zielige 3,5 miljard dollar. Jeroen Weimer van KPMG: 'Europa heeft veel minder start-ups dan Azië of Noord-Amerika. 'En, om het continent waar het kapitalisme werd uitgevonden definitief af te serveren: 'Het ondernemerschap is hier veel minder ontwikkeld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden