Grote bedrijven bezuinigen fors op kunst

Grote bedrijven als Akzo Nobel, DSM, ING en Achmea bezuinigen komend jaar als gevolg van de kredietcrisis fors op aankopen voor hun kunstcollecties. Banken en bedrijven behoren in Nederland tot de belangrijkste afnemers van kunst.

Van onze verslaggeefster Sjoukje Budde

Volgens de voorzitter van de Nederlandse Galerie Associatie, Guus Broos, merken galeries nu al dat kunstaankopers van bedrijven de hand op de knip houden. Hij vreest voor de financiële gevolgen voor galeries en kunstenaars.

Eerder werd bekend dat ABN Amro en Fortis zijn gestopt met uitbreiding van hun collecties; ABN Amro toen het werd overgenomen en Fortis toen het in handen van de staat kwam. ABN Amro en ING bezitten de grootste bedrijfscollecties in
Nederland.

Bedrijfsgeheim
Hoeveel er precies bezuinigd wordt, willen de bedrijven niet zeggen. Welk bedrag een organisatie jaarlijks in kunst investeert, wordt wel ‘het grootste bedrijfsgeheim’ genoemd. ‘De meeste bedrijven zijn als de dood om toe te geven dat zij korten op hun kunstbudget’, zegt Hester Alberdingk Thijm, verantwoordelijk voor de collectie van chemieconcern Akzo Nobel. Zij vindt dat de bedrijven daar open over moeten discussiëren. Bij de veertig bedrijven die zijn aangesloten bij de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland zijn veertig bedrijven aangesloten, varieert het bedrag voor uitbreiding en onderhoud van de collectie van twintigduizend tot een miljoen euro.

Akzo Nobel heeft een collectie van 1500 kunstwerken. Op onderhoud van de collectie, zoals klimaatregulering en restauraties, hoeft Alberdingk Thijm niet te korten, maar het budget voor nieuwe aankopen is gehalveerd. ‘Als er wereldwijd 3000 mensen worden ontslagen en iedereen vijftig procent moet inleveren, kan de kunstafdeling niet achterblijven’, aldus Alberdingk Thijm.

Dat zegt ook Annabelle Birnie, curator van de collectie van ING, met 25 duizend werken de grootste van Nederland. Zij zegt komend jaar ‘rekening te moeten houden met de situatie in de financiële sector’, en het feit dat ING van de Staat een financiële injectie nodig had van tien miljard euro. ‘Nu vullen we de collectie elk jaar aan met tweehonderd werken, komend jaar zal ik terughoudend moeten zijn met mijn aankopen en zal dat aantal dus afnemen.’

Beperkte middelen
Catharien Romijn, curator van chemieconcern DSM: ‘Ik zal mijn best doen om met beperkte middelen het niveau van de collectie van 2000 stukken op peil te houden. Ik kan me geen extra dingen permitteren en moet dus duidelijke keuzes maken.’ DSM organiseert per jaar verschillende tentoonstellingen waaruit werk voor de collectie wordt aangeschaft. Om geld te besparen, zullen er minder exposities georganiseerd worden. Bovendien worden nieuwe plannen, zoals een project met de Chinese kunstenaar Cao Fei, op de lange baan geschoven.

Een woordvoerder van Achmea laat weten dat de bezuiniging op het kunstbudget onderdeel uitmaakt van een grote bezuinigingsoperatie. Zij zullen daardoor minder kunnen aankopen.

Volgens voorzitter Alexander Strengers van het samenwerkingsverband Bedrijfscollecties leveren de bezuinigingen de grote bedrijven maar weinig geld op. De kunstaankopen maken immers een relatief klein onderdeel uit van de hele begroting van een bedrijf.

Historische spaarpotten
Wat er met de collecties zal gebeuren van grote banken die in de problemen zijn geraakt, is nog onduidelijk. Fortis heeft een collectie van 5000 kunstwerken en 3500 historische voorwerpen, waaronder een verzameling historische spaarpotten. Zolang niet duidelijk is in welke vorm de bank en verzekeraar verder gaan, wordt over het lot van de collectie niet besloten. Zeker is wel dat komend jaar niets zal worden aangekocht. Ook de collectie van ABN Amro – ruim 16 duizend kunstvoorwerpen – is sinds het begin van de reorganisatie in 2007 niet meer aangevuld.

Dat is volgens Hester Alberdingk Thijm funest: ‘Een collectie is als een levend organisme en moet in beweging blijven en aangevuld worden. Nu verliest het de dynamiek van de tijdsgeest. Zo ontstaat een dode collectie.’ Volgens Alberdingk Thijm is het essentieel voor de continuïteit van de collectie dat er aankopen worden gedaan. ‘Voor mij is het een gouden regel in economisch slechte tijden niet te bezuinigen op creativiteit. Door slimmer en eerder op de markt in te kopen kunnen we hetzelfde aanschaffen maar dan voor de helft van het geld. Nu kies ik eerder voor een mooie tekening dan een duur olieverfschilderij.’

Alberdingk Thijm verwacht dat goedkopere kunstdisciplines meer in de belangstelling zullen komen en dat jonge kunstenaars, die vaak in een goedkopere prijsklasse vallen, meer kansen zullen krijgen. ‘De mannen worden gescheiden van de muizen’, aldus Alberdingk Thijm. ‘In de afgelopen tien jaar is een oververhitte kunstmarkt ontstaan. Jong en hip veranderde veel te snel in goud. Bedenktijd en bezinning om tot een goed afgewogen keuze te komen was nauwelijks meer mogelijk.’

Positief
Ook kunsteconoom Arjo Klamer heeft hoop dat het effect op de kunstwereld uiteindelijk positief zal zijn. ‘Juist in economisch mindere tijden bestaat de behoefte anders naar de wereld te kijken en kunst heeft daarbij een belangrijke functie. Als particuliere verzamelaars dit gat zullen opvullen, heb ik hoop.’

Klamer ziet in de bezuinigingen het bewijs dat bedrijfscollecties zeer conjunctuurgevoelig zijn. Bedrijven met een eigen collectie betogen volgens hem dat kunst onderdeel uitmaakt van hun identiteit, belangrijk is voor het imago en werknemers beweegt en inspireert. Maar de harde jongens binnen het bedrijf, die volgens Klamer toch niet begrijpen hoe belangrijk kunst is, ruiken nu hun kans om daarop te bezuinigen. ‘Kunst blijkt toch een luxe uitgave en niet meer dan iets moois voor aan de muur.’

Kunst op de werkvloer bij Akzo Nobel (Joost van den Broek/ de Volkskrant) Beeld
Kunst op de werkvloer bij Akzo Nobel (Joost van den Broek/ de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden