Grootste puinhoop

De samenstellers noemen het boek een mentale atlas. Het brengt de regio Arnhem-Nijmegen in kaart aan de hand van een universum aan statistische gegevens....

Het is een fantasieloze, betekenisloze naam, vast en zeker bedacht tijdens brainstormsessies van beleidsmakers belast met het ontwikkelen van een toekomstvisie voor het gebied: KAN. Geen inwoner van Arnhem of Nijmegen of van de dorpen er rondom zal ooit zeggen dat hij of zij in het KAN woont, in het 'knooppunt Arnhem-Nijmegen', een regionaal bestuursorgaan dat de slagkracht van de regio moet vergroten, ook wel genoemd - maar dat kort beduidend minder lekker af - 'het stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen'.

Dus op het eerste gezicht is de onlangs verschenen KAN Atlas (officiële titel: De grote/The big/Der große KAN Atlas) niet direct een werkje om naar te grijpen. Het boek komt inderdaad voort uit een beleidsvisie: uit een plan van aanpak dat verkeerskundige Wies Sanders en ingenieur Luuk Boelens van het adviesbureau Urban Limited ontwikkelden voor het KAN. Zij verzamelden een grote hoeveelheid statistische informatie die in het beleidsplan verdween, maar ook gegevens die ze daarin niet kwijt konden. Dat bracht hen op het idee van deze 'mentale atlas', waarin feiten op een andere manier kunnen worden gecombineerd.

Het KAN, schrijven zij in hun voorwoord, is 'een bestuurlijke constructie van 21 gemeenten verdeeld over twee provincies, een kleine duizend vierkante meter groot, met bijna 700 duizend inwoners, waar 134 duizend vrouwen werken in ongeveer 30 duizend bedrijven of 4500 winkels en waarin ongeveer negenduizend verkeersslachtoffers zijn gevallen in de periode 1997-2001.'Die opsomming laat al zien hoe een combinatie van gegevens humoristisch kan worden.

De KAN Atlas vat statistische gegevens in kaarten samen. Dat kunnen droge feiten zijn (de werkloosheid in het gebied, de overstromingskansen, de openbaar-vervoersvoorzieningen), waarvan duidelijk is dat ze voor toekomstvisies onontbeerlijk zijn. Maar het kan ook om minder voor de hand liggende kennis gaan, zoals in welke buurten het kijken naar video's de favoriete vrije-tijdsbesteding is, waar de McDonald's en de flitspalen zich bevinden, waar de mooiste koortsboom staat, hoe NEC en Vitesse zich tot elkaar verhouden en dat in het Arnhems (Ernems) dialect 'hup Vietaes'wordt geschreeuwd, en - te zien op de leukste, laatste, 'geheime'kaart van het KAN - waar UFO's zijn gezien, waar reuzen, spoken, heksen en weerwolven zich ophouden, waar geheime schatten te vinden zijn, en waar defensieterreinen of graancirkels.

Dat leidt tot kaarten waarnaar je lang kunt blijven kijken, en die een schat aan soms nutteloze, maar toch leuke kennis opleveren. Er wordt weinig gesnookerd in deze contreien, blijkt uit een kaart met sportbeoefening, en de regenval in Arnhem is per jaar beduidend meer dan die in Nijmegen. Er staan veel zomerhuizen in Beuningen, maar geen in Doesburg. Van de gemeenten in het gebied is het vooral de naam van Malden die elders ter wereld gevonden wordt, maar ook Kan zelf komt voor (in Azië bijvoorbeeld: Nam Can, Bung Kan, Bac Kan), terwijl de wereld met namen als Groot Rome, Nieuw Zeeland en Klein Amerika in het KAN goed vertegenwoordigd is.

De samenstellers hebben de atlas ingedeeld in hoofdstukjes (algemeen, cultuur, ontspanning, water, landbouw, wonen, werken en mobiliteit), waarbij de kaarten steeds een eigen ondergrond kregen: de bestuursgrenzen, de hoogtelijnen, de waterwegen, de postcodegebieden bijvoorbeeld.Groot nadeel is dat de makers voor hun mentale atlas uitgaan van het KAN als één gebied en niet van de gemeenten die erin liggen, terwijl in de mentale beleving van inwoners, bezoekers of geïnteresseerden KAN niet bestaat. Een heel enkele keer worden staatjes per gemeente afgedrukt, maar nergens is een heldere overzichtskaart van de 21 gemeenten te vinden, zodat het gissen blijft welke villawijk in Arnhem stug in meerderheid VVD blijft stemmen, waar in de rest van het gebied het CDA de grootste partij werd (bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 2002), of, een jaar later, in beide steden van CDA naar PvdA verschoof. Op de verkiezingsuitslagenkaarten is ook een rode enclave in het oosten te zien, waarvan in deze atlas alleen duidelijk wordt dat het postcodegebied 6566 betreft. En is het Bemmel waar de bewoners in meerderheid de vakantie in eigen land doorbrengen? Als dat klopt, moet het Haalderen zijn waarvandaan de meeste vakantiegangers naar Italië vertrekken, terwijl nog een dorp verderop, Gendt, Griekenland de favoriete vakantiebestemming is. Dat is informatie waarvan je zou willen dat ze in een oogopslag helder was.

Er is meer onduidelijk in deze atlas. Soms komt dat door kennelijke fouten: op een kaart waarop bestaande woningen en geplande woningbouw in Noordwest-Europa vergeleken wordt met die in het KAN moeten beide categorieën wel zijn verwisseld, omdat moeilijk voorstelbaar is dat het Il (sic) de France geen bestaande woningvoorraad heeft, maar uitsluitend de bouw van honderdduizenden woningen heeft gepland. Zo lijkt het ook weinig waarschijnlijk dat er niet meer dan vijftien Turken wonen in de héle gemeente Overbetuwe, zoals de kaart met vluchtelingen en buitenlanders in het KAN-gebied suggereert. Soms zijn het geen fouten, maar keuzes, zoals de keuze voor KAN als een bestaande mentale voorstelling, of het vertalen van alles in kaarten. Want wat i ¿ s een koortsboom eigenlijk (een boom gepland om malaria te weren, zegt Van Dale) en wat moet de lezer zich voorstellen bij de 'unieke geografische paradox'of de 'grootste puinhoop'op de superlatievenkaart? Alles in kaarten vertellen blijkt een onmogelijke opgave.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden