Grootste partij Brazilië stapt uit regeringscoalitie

De politieke crisis in Brazilië heeft dinsdag een nieuw hoogtepunt bereikt. De regeringscoalitie is uiteen gevallen, en de kans dat president Dilma Rousseff haar val nog kan voorkomen neemt razendsnel af. Terwijl de grond onder haar voeten afbrokkelt, is Rousseff  vastbesloten zichzelf en haar Arbeiderspartij PT van de ondergang te redden. De PMDB, de grootste politieke partij van Brazilië en sinds veertien jaar coalitiepartner, heeft dinsdag de steun voor de regering opgezegd.

Leden van regeringspartij PMDB stemmen dinsdag unaniem voor het verlaten van de coalitie. Beeld afp

Het was van het begin af aan een verstandshuwelijk, waar beide partners profijt van hadden. En nu er zwaar weer is aangebroken, heeft de PMDB besloten alleen verder te gaan.

Want de PT bevindt zich op de rand van de afgrond. Oprichter en oud-president Luiz Inácio Lula da Silva is begin deze maand opgepakt en ondervraagd. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij het grootste corruptieschandaal dat ooit aan het licht kwam in Brazilië. Het management van semi-staatsoliebedrijf Petrobras kreeg voor miljarden aan steekpenningen van bouwbedrijven, en speelde een deel van de buit door aan politici.

Rousseff is zelf geen verdachte in het schandaal, maar haar positie wankelt. Het congres is een afzettingsprocedure tegen haar gestart omdat ze tekorten in de overheidsbegroting heeft verdoezeld. Ze heeft tot maandag om haar verdediging te sturen naar de Kamercommissie die zich over de zaak buigt. 37 van de 65 leden van die commissie zijn overigens zelf aangeklaagd wegens corruptie of andere zware misdaden.

Rousseff haastte zich om zich achter Lula te scharen. Meteen nadat de politie de oud-president weer had vrijgelaten, toog ze naar zijn huis in São Paulo om te verklaren dat ze in zijn onschuld gelooft. Rousseff bood Lula een post aan als kabinetschef. Dat zou hem een zekere immuniteit geven omdat alleen het hooggerechtshof ministers kan laten vervolgen.

Golf van woede

De actie van Rousseff bracht een golf van woede teweeg in Brazilië, waar toch al massale antiregeringsdemonstraties plaats vinden. Rousseff, die zichzelf graag presenteert als een integere corruptiebestrijder, zou met de benoeming het onderzoek willen belemmeren en Lula's eventuele misdaden onder het tapijt willen schuiven. Volgens de president zelf was de benoeming bedoeld om beter het hoofd te kunnen bieden aan de economische crisis waar het land onder gebukt gaat.

Een rechter besloot dat de benoeming illegaal was waarna voor- en tegenstanders van de regering op straat met elkaar op de vuist gingen. Sergio Moro, de rechter die belast is met het onderzoek naar het corruptieschandaal, stuurde afgetapte telefoongesprekken van Lula naar de pers. Uit de gesprekken met Rousseff bleek dat ze hem met de ministerpost inderdaad immuniteit wilde garanderen. Woensdag besluit het hooggerechtshof of Lula mag aantreden als kabinetschef.

Er zijn grote vraagtekens te plaatsen bij het optreden van de juristen. De rechter die de ministerbenoeming illegaal verklaarde, had enkele dagen eerder nog selfies genomen in een antiregeringsdemonstratie. En wat bezielt federaal rechter Sergio Moro om afgetapte privé telefoongesprekken uit een strafrechtelijk onderzoek naar de media te sturen?

In een persconferentie trok Lula maandag fel van leer. 'Het doel is om mijn imago te vernietigen', aldus de oud-president over de 'gelekte' telefoontaps. Enkele dagen voordat de politie hem van zijn bed lichtte, had Lula laten weten dat hij zich weer kandidaat wilde stellen voor de verkiezingen in 2018. 'Een staatsgreep, dat definieert de gebeurtenissen in dit land', aldus de oud-president.

De straat op

Honderdduizenden Brazilianen gingen twee weken geleden de straat op om tegen de president van het land Dilma Rousseff te protesteren.

Beeld epa
De Braziliaanse president Dilma Rousseff Beeld ap

Zwarter scenario

Nu de PMDB zijn steun heeft opgezegd, ziet het scenario voor Rousseff er nog zwarter uit. De kans is aanzienlijk dat ook de kleinere coalitiepartijen het zinkende schip vaarwel zeggen. Rousseff heeft eenderde van de Tweede Kamer nodig om afzetting te voorkomen. Als ze niet meer op coalitiegenoten kan rekenen, dan wordt het heel lastig.

En het is de PMDB die daar uiteindelijk garen bij spint. Vice-president Michel Temer, tot voor kort een trouwe bondgenoot van Rousseff ruikt macht. Als Rousseff het veld ruimt, neemt hij het stokje over. Mocht Temer samen met Rousseff ten onder gaan, dan wordt kamervoorzitter Eduardo Cunha (PMDB) president. Of het de problemen in Brazilië oplost is zeer de vraag. Zowel Temer als Cunha staan op de verdachtenlijst in het corruptieschandaal. Cunha bleek miljoenen op een Zwitserse bankrekening te hebben.

Rousseff staat erbij en kijkt ernaar. Nog maar 11 procent van de bevolking steunt haar, 60 procent is er voorstander van dat ze wordt afgezet. Maar de oud-guerrillastrijdster peinst er niet over vrijwillig op te stappen. 'Waarom willen ze dat ik aftreed?', aldus de president vorige week in een gesprek met buitenlandse correspondenten. 'Omdat ik een zwakke vrouw ben? Nou, dat ben ik niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden