Profiel Damen Shipyards

Grootste Duitse defensieorder ooit naar Nederlandse scheepsbouwer

De Duitse marine heeft een miljardenorder geplaatst bij Damen, Nederlands grootste scheepsbouwer, voor het bouwen van vier oorlogsschepen. Het zou de grootste order zijn die de Duitse marine ooit heeft gedaan. Een flinke opsteker voor het familiebedrijf, dat de afgelopen jaren reputatieschade en economische tegenspoed moest verwerken.

De Duitse marine heeft een miljarden order gedaan bij het Nederlandse Damen Shipyards. Beeld Hollandse Hoogte / Joris van Gennip

De order omvat de bouw van vier geavanceerde fregatten van zo’n 165 meter lang, waarvoor de Duitse marine Damen 4,5 miljard euro betaalt. Daar bovenop komen contracten ter waarde van bijna 800 miljoen euro aan service, training, bewapening en andere diensten. De schepen worden gebouwd in Hamburg, waar Damen een scheepswerf heeft. De aanbesteding moet nog worden getoetst door de Duitse rechter, waarna de Bondsdag haar goedkeuring kan verlenen.

‘Een allround, breed inzetbaar modulair oorlogsschip dat superioriteit biedt in zeeslagen op het scherpst van de snede,’ verklaart de Duitse marine in een lovende omschrijving van haar nieuwste aankoop. Het schip is door de Duitsers MKS 180 gedoopt: Mehrzweckkampfschiff 180, wat zoveel betekent als ‘multi-inzetbaar gevechtsschip 180’. Het schip is geschikt voor alles van humanitaire missies tot anti-piraterij. Maar ‘de k staat voor Kampf,’ ofwel gevecht, benadrukt de marine.

De fregatten vereisen elk een bemanning van 110 personen. Dat is bijzonder weinig voor schepen van deze omvang; veel systemen zijn geautomatiseerd. Daardoor is er plaats voor zeventig andere opvarenden, zoals speciale eenheden die aan land moeten worden gezet, of burgers die uit crisisgebied zijn geëvacueerd. De schepen zijn ontworpen voor modulair gebruik, wat betekent dat de Duitse marine de inrichting van de MKS 180-fregatten kan aanpassen aan de vereisten van een specifieke missie.

De Duitse bestelling omvat modules voor twee zulke specialistische varianten: een versie voor de jacht op onderzeeboten, en een variant voor operaties tegen piraterij, met ruimte voor gevangenen en extra medische faciliteiten. Dankzij de modulaire opbouw kan het schip volgens de Duitsers overal opereren: van de tropen tot de ijszee, in zeeslagen en bij de bescherming van vaartuigen tegen luchtaanvallen. De Duitse marine heeft een optie op nog eens twee fregatten. Binnen welke termijn die afloopt, wil Damen niet zeggen.

Opsteker na tegenslagen

De order is een flinke opsteker voor Damen. Het huidige familiebedrijf werd in 1969 opgericht door Jan Damen en zijn zoon Kommer. Sinds deze maand staat Damen voor het eerst in dertien jaar opnieuw onder leiding van een Damen: Arnout, telg van de derde generatie. Damen is de grootste scheepsbouwer van Nederland en maakt zowel civiele vaartuigen als militaire schepen. Wereldwijd werken 12.500 mensen voor het bedrijf, waarvan zo’n 3.500 in Nederland.

Renovatie van de Zr. Ms. Rotterdam in Damen Shipyards, Amsterdam. Beeld Hollandse Hoogte / Joris van Gennip

De afgelopen jaren kreeg het bedrijf enkele tegenslagen te verduren. De Fiod onderzoekt het bedrijf op verdenking van betrokkenheid bij corruptie; tussenpersonen van Damen zouden miljoenen euro’s hebben uitgegeven aan steekpenningen om orders te bemachtigen. In 2018 bleek uit onderzoek van NRC en journalistencollectief Lighthouse Reports dat Damen mogelijk illegaal handelde bij de verkoop van acht patrouilleboten aan de Libische kustwacht. 

De boten waren weliswaar ongewapend, maar voorzien van bevestigingspunten geschikt voor machinegeweren die er later inderdaad op werden gemonteerd. De patrouilleboten waren betrokken bij geweld tegen migranten. Volgens NRC gaf Buitenlandse Zaken ten onrechte ontheffing van de vergunningsplicht voor wapenexport. Zowel Buitenlandse Zaken als Damen weerspreken de beschuldiging dat het om militair materieel ging.

Vorig jaar liep Damen maar liefst drie orders mis, elk met een waarde van meer dan een miljard euro. De meest pijnlijke daarvan was een aanbesteding voor twaalf mijnenjagers voor België en Nederland. Die eindigde in de schoot van het Franse Naval Group, een van Damens grootste concurrenten op militair gebied.

De Duitse marine verkiest nu Damen boven het eigen German Naval Yards, dat bij de aanbesteding optrok met het Duitse bedrijf ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS). Die laatste is nog wel in de race voor een opdracht om de Nederlandse Walrus-onderzeeboten te vervangen, een opdracht van 3,5 miljard euro waar ook Damen naar meedingt. In het verleden is er naar verluidt op politiek niveau gesproken over een mogelijke uitruil waarbij Damen de Duitse fregatten zou bouwen, en een Duits consortium de Nederlandse onderzeeboten zou leveren. De status hiervan is momenteel onduidelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden