Groot van geest zijn de zusjes niet

Heen en weer springend in de tijd bouwt Ter Borg spanning op. Alsof ze tijdlaagjes over elkaar heen zet, zoals een schilder zijn verf.

Begin zestig zijn de zusters Sigrid en Valentine Raffelsberger wanneer zij in 1970 een reisje naar Duitsland maken. De tocht gaat per trein naar Lorch en eindigt, tamelijk onfortuinlijk, in het Duitse bergmassief.


In haar tweede roman, Valkruid, presenteert Lucette ter Borg (1962) opnieuw de belevenissen van mensen op iets gevorderde leeftijd. Ter Borg, kunstcritica voor NRC Handelsblad, debuteerde met Het cadeau uit Berlijn (2004) waarvoor ze bekroond werd met de Debutantenprijs. In deze roman beschreef ze het leven van de bejaarde Andreas die vanuit Duitsland emigreerde naar Canada. Zijn kostbaarste bezit kwam uit de nalatenschap van zijn echtgenote: een Bechstein-vleugel. Ooit was Andreas vrouw een beroemde operazangeres, niemand minder dan Adolf Hitler schonk haar de vleugel. Ter Borgs debuut was een brave roman die de lezers langs weinig verrassende onderwerpen, motieven en thema's voerde.


Valkruid lijdt onder exact hetzelfde euvel. Het bevat een vergelijkbare inhoud: wederom is er een muziekinstrument, een viool, met een onduidelijke identiteit. Sigrid, concertvioliste op retour en degene aan wie de viool toebehoort, neemt het geval mee op reis. Haar doel is het te laten onderzoeken omdat zij meent dat het een Stradivarius zou kunnen zijn. Zuster Valentine, weduwe, huisvrouw van beroep en bijklussend als pianolerares, heeft van dit alles geen weet, maar vraagt zich halverwege de reis af wat Sigrid toch in haar schild voert. Spanningen spelen op: verwijten van vroeger, over wie welke rol speelde rol binnen het gezin, gaan over en weer. Ook in hun volwassen leven blijven de twee elkaar dwarszitten, soms haast minachten. Zo voelt Sigrid zich de betere vanwege haar maatschappelijke carrière, en is Val blij met zichzelf omdat ze kan koken, poetsen en omdat ze een zoon heeft, ook al bezoekt die haar zelden.


Groot van geest zijn deze dames niet, uitzonderlijke karakters hebben ze evenmin. Ze zijn vooral saai. Ongemotiveerd in deze roman blijft de vraag waarom ze überhaupt met elkaar op vakantie gaan. Hoeft heus niet meer als de volwassenheid zich eenmaal heeft aangediend.


Ander punt: ook in Valkruid neemt de Tweede Wereldoorlog impliciet een prominente plaats in. Waarom eigenlijk? Ter Borg heeft er, net als in haar debuut, niets origineels over te vertellen. De oorlog wordt naar voren geschoven als een kant-en-klaar decorstuk. Terugblikkend in de tijd lezen we dat Valentines echtgenoot terugkeert uit het strafkamp nadat hij geheuld heeft met de Duitsers. Voortaan is hij humeurig en tot niets meer in staat. Seks met Val kan hem niet meer bekoren, waarop zij troost vindt bij zwager Sjors, de man van Sigrid. Dergelijke escapades geven nog meer voeding aan de onmin tussen beide zusters en schreeuwen om een antwoord op de vraag waarom ze samen op reis zijn.


Deugt er dan niets aan deze roman? Jawel. Er is iets, laten we het een techniek noemen, wat Ter Borg uitstekend beheerst: ogenschijnlijk moeiteloos vlecht ze heden en verleden in elkaar. Fragmentarisch, heen en weer springend in de tijd bouwt ze spanning op. Alsof ze tijdlaagjes over elkaar heen zet, zoals een schilder zijn verf.


Daarmee creëert ze diepte in de levens die ze schetst. Het is iets dat deze auteur eerder in haar debuut al liet zien. In Valkruid is dat opnieuw goed gedaan. Daarnaast mag ook het grove raamwerk van de roman, opgebouwd uit de twee perspectieven van Sigrid en Valentine, er best zijn. Het is vooral de inrichting van dit verhaal met die uitgekauwde thematiek die een sleetse indruk achterlaat. Alsof de schrijfster Ter Borg wel een fijn groot ontwerp kan maken, maar geen idee heeft over een passende inhoud.


Lucette ter Borg: Valkruid.


Cossee; 27


ISBN 978 90 5936 2864.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.