GROOT GEVOEL VOOR DETAIL EN DRAMA

Jewgeni Chaldej maakte een van de beroemdste foto's van de Tweede Wereldoorlog: soldaten van het Rode Leger planten de Sovjet-vlag op de Rijksdag in Berlijn....

De Russische oorlogsfotografen maakten deel uit van de gewapende troepen. De oorlog vond plaats in hun eigen landen ze vochten vaak mee. Chaldej was er nog op een andere manier bij betrokken. De Duitsers hadden zijn vader en drie zusters vermoord, ze werden levend in een mijnschacht geworpen. Toch spreekt uit zijn foto's geen haat, soms zelfs medelijden. Zijn persoonlijke gevoelens komen pas tot uitdrukking bij het Proces van Neurenberg. Zijn portretten van de daders zijn huiveringwekkend.

Chaldej werd direct op de eerste oorlogsdag ingeschakeld en volgde de oorlog tot het einde. Hij was 1148 dagen onderweg, zijn marsroute was dertigduizend kilometer lang. Hij fotografeerde - met een grote oorspronkelijkheid en een opmerkelijke afwezigheid van heroiek - directe oorlogshandelingen en de gevolgen ervan voor de soldaten en het lot van de burgerbevolking. Hij zag bij Moermansk de plaatselijke Lappen met hun rendieren helpen bij de bevoorrading: bij het vliegveld sleepten ze met hun sleden bommen aan.

In zijn oorlogsreeks zijn ook veel verwoeste steden te zien. Het begon direct al in het door de Duitsers platgegooide Moermansk. Hij zag het later weer in Sebastopol, Belgrado, Boedapest, Wenen en Berlijn. Hij portretteerde in Boedapest een paar met jodenster. Ze schrokken eerst, dachten dat hij een Duitse soldaat was, want hij droeg een donker marine-uniform. Het is een onvergetelijke foto. De vrouw draagt de bevrijding in haar ogen, dàt is wat zijn foto overbrengt. De Duitse troepen werden in Boedapest 's nachts door de Luftwaffe bevoorraad. Soms ging het mis en boorde een vliegtuig zich in de gevel van een huis. Hij zag het.

Chaldej's grote moment kwam op 2 mei 1945 bij de Rijksdag in Berlijn. Hij had, dat deed hij vaker als hij de verovering van een historisch monument wilde vastleggen, een rode vlag bij zich. Hij klom met een paar soldaten het dak op. De trappen waren weggeschoten, het gebouw stond in brand, om hen heen werd hard gevochten. Zijn foto werd het symbool van het einde van de oorlog en vloog de wereld rond.

Later werd in Moskou opgemerkt dat een van de soldaten aan elke pols een horloge droeg. Chaldej kreeg alsnog opdracht de foto te retoucheren. Hij moest de zege van het Rode Leger fotograferen, niet het plunderen. Toch getuigen zijn foto's van een opmerkelijk vrij inzicht. Het socialistisch realisme kwam pas na de oorlog in zijn werk boven.

Willem Ellenbroek

Jewgeni Chaldej: Von Moskou nach Berlin - Bilder des russischen Fotografen Jewgeni Chaldej.

Nicolaische Verlagsbuchhandlung, import Essamba, Amsterdam; ¿ 60,-.

ISBN 3 87584 522 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.