Groot-Brittannie trekt zich weer terug achter de zijlijnen

De Britse regering heeft laten weten voorlopig niet mee te doen aan de EMU. Labour lijkt daarmee, aldus Hugo Young, prioriteit te geven aan een tweede regeringstermijn boven een leidende rol in Europa....

KENMERKEND voor de verklaring van de Britse minister van Financiën Gordon Brown was de eilandmentaliteit die eruit sprak. Hier werd een belangrijke uitspraak over het Europabeleid gedaan, waarin het vraagstuk niettemin werd afgedaan als een puur Brits probleem.

Wat dat betreft maakte de toespraak één ding duidelijk. Het gebeurde misschien niet met opzet, maar het staat als een paal boven water: Groot-Brittannië heeft de kans verspeeld op het leiderschap van Europa, een van de belangrijkste doelen die Tony Blair zich had gesteld.

Brown toonde zich in geen enkel opzicht bewust van wat Europa zou kunnen denken van zijn besluiteloze houding. Wat Europa ziet, is een uiting van een neurotische, schijnheilige behoedzaamheid: een droevig geval van politieke lafheid.

Die lafheid is misschien verdedigbaar vanuit Brits standpunt. Het is een knieval voor het zware geschut van de Britse media. Het maakt het leven op korte termijn makkelijker voor een regering die uit is op een tweede termijn.

Maar de veronderstelling dat er aan dit standpunt geen prijskaartje hangt - dat Groot-Brittannië over vijf jaar op zijn gemak de EMU kan binnenwandelen, of misschien niet over vijf jaar, maar in ieder geval op een door de regering en de bevolking gekozen moment - is een illusie die laat zien dat het verderfelijke isolationisme nog steeds hoogtij viert.

Het is goed om de minister officieel te horen verkondigen dat Labour geen grondwettelijke belemmeringen ziet voor het Britse lidmaatschap van de EMU. Hoewel het bij de EMU om de overheveling van een deel van de nationale soevereiniteit gaat, is dat voor Blair en Brown nog wel aan hun partij te verkopen. Sinds het moment waarop de Conservatieven aantoonden dat zij niet in staat waren een front te vormen tegen de EMU, is op dat punt wellicht toch enige vooruitgang geboekt.

Op de noodzaak tot het treffen van voorbereidingen valt eveneens iets af te dingen. Na jaren van officieel gedoogde Euroscepsis, heeft de Britse bevolking een eenzijdige kijk gekregen op de kwesties waarover ze straks in een referendum moeten stemmen.

Bovendien wordt er in het Britse bedrijfsleven en de Britse financiële wereld niet in dezelfde pro-EMU-termen gedacht als in Frankrijk en Duitsland, waar men zich al langere tijd op de EMU voorbereidt. De uiteenlopende economische cycli zijn ook een probleem en niemand denkt onderhand meer dat dat vóór januari 1999 kan worden opgelost.

Maar dan doen de illusies hun intrede. De eerste gaat er van uit dat deze cycli in 2002-3 wel meer zullen samenvallen dan nu. Maar met evenveel recht kun je stellen dat de economieën uiteen zullen blijven lopen. Het zou heel goed zo kunnen zijn dat de economieën van de EMU-landen zich herstellen, terwijl Groot-Brittannië een neerwaartse spiraal induikt. Brown zal dit met man en macht proberen te voorkomen, maar hij kan geen garanties bieden.

Er is sprake van negatieve zekerheid; de positieve zekerheid - van het soort dat men in het bedrijfsleven en daarbuiten nodig heeft - ontbreekt op alle fronten. Hoe kan men zich op de EMU voorbereiden als nog onbekend is of de invoering over vijf jaar plaatsvindt?

De politiek kan zich over vijf jaar met evenveel recht in positieve zin als in negatieve zin hebben ontwikkeld. Als de Europese economieën het dan beter zijn gaan doen dan de Britse, kunnen we er zeker van zijn dat iedere terugslag op het bordje van de EU zal worden geschoven, hetgeen de anti-EU-stemming nog verder zal aanwakkeren. Het idee van een natuurlijke convergentie, onder leiding van een regering die een principe-besluit heeft genomen, is pure speculatie. Ik zou het zelfs een hersenschim willen noemen.

Verder gaat men er van uit dat Europa is blijven stilstaan. Voor de aspirant-leden van de EMU is de onderneming een reis naar een onbekend land. Zij weten wat de risiso's en de voordelen zijn en ze zullen een prijs vragen van degenen die wel de voordelen, maar niet de risico's willen.

Over vijf jaar zullen de voorwaarden voor het lidmaatschap zijn aangescherpt. Dat geldt met name voor het lidmaatschap van het Exchange Rate Mechanism, volgens het verdrag van Maastricht een voorwaarde voor EMU-lidmaatschap. Over Browns stellige afwijzing van het ERM-lidmaatschap zullen de EMU-leden ongetwijfeld het nodige te zeggen hebben.

Blair lijkt te vertrouwen op een langzaam naar elkaar toegroeien, een intensieve voorbereiding, het ondertussen feitelijke aanvaarding van de euro door het bedrijfsleven, pijnloze onderhandelingen en verdere uitholling van de Conservatieve Partij.

Maar er is een ander scenario denkbaar: economische achteruitgang, voorbereidingen die voor vijf jaar de ijskast ingaan, een bedrijfsleven dat niet overtuigd is, een sterkere Conservatieve Partij, een zwakkere regering en een Groot-Britannië dat door Europa uit het script wordt geschreven.

De meeste Europeanen begrijpen niets van het Britse standpunt. Zij zien een regering met een meerderheid waaraan geen van hen kan tippen, een zeer populaire regering met een charismatische minister-president die leiding geeft aan de sterkste economie van Europa - het voorwerp van jaloezie van het continent; hetzelfde continent waarvan het de leiding op zich wil nemen.

Een regering die desondanks in alle ernst een kans voorbij wil laten gaan die zich misschien nooit meer voordoet. Voor de Britten zullen de laatste weken van oktober waarschijnlijk de geschiedenis ingaan als het moment waarop voor hen niet het leiderschap van Europa begon, maar de terugtrekking achter de zijlijnen.

Hugo Young is commentator van The Guardian.

The Guardian/de Volkskrant.

Vertaling: José van Zuijlen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden