Groningse weidsheid bedreigd door hoogspanningsmasten

'Als dit het Groene Hart was geweest, zou het er nooit van komen'

Overal in het weidse Groningse landschap staan hoogspanningsmasten. Dat is al niet erg fraai, maar nu moeten ze ook nog flink groter worden. Kan al die hoogspanning niet onder de grond?

Panoramafoto van het Groningse landschap bij Winsum, met de bestaande hoogspanningsleiding. De nieuwe zou veel hoger worden. Beeld Harry Cock

Het zwanenpaar valt nauwelijks op tussen de sneeuwresten op het grasland langs de Oude Ae. De winter verstilt de wereld rond de brede sloot, met enkele smalle betonpaden nu nog de enige scheidslijn in vlak en ledig land.

'Als je hier in het voorjaar fietst, gonst het', zegt Hiska Ubels (46). Grutto's, kieviten, wulpen, scholeksters - veel weidevogels vinden een veilig heenkomen. In het oosten doemt de karakteristieke kerktoren van buurtschap Westerdijkshorn op, direct naast de boerderij waar Ubels woont. 'Drie van die torens op elkaar, zo hoog worden de nieuwe masten. Straks wonen we achter een ijzeren gordijn.'

Het aangezicht van de toren gaat nu al verscholen achter een sluier van kabels. Lome lijnen, licht gebogen naar de aarde, verontschuldigend haast. De bestaande hoogspanningsleiding dwars door de provincie Groningen stamt uit de jaren zeventig. In die tijd maalde niemand om de aorta van vooruitgang.

Historische fout

Toen in 2009 voorgenomen werd de huidige 220 kV-verbinding tussen Eemshaven en Vierverlaten te verzwaren tot 380 kV, lag het voor de hand het bestaande tracé te volgen. Maar inmiddels is besloten dat de huidige leiding verdwijnt.

Onbegrijpelijk vinden Ubels en vele anderen het dat desondanks de 40 kilometer lange loop ('een historische fout') nog steeds als uitgangspunt geldt. Technisch is het inmiddels namelijk mogelijk de leiding deels ondergronds te leggen. Acht jaar strijdt ze er al voor. 'Een uitputtingsslag.' Maar: 'Dit is de kans om het voor de komende vijftig jaar goed te doen.'

Een verzwaarde verbinding is volgens hoogspanningsnetbeheerder TenneT nodig om alle elektriciteit die in en om Eemshaven - 'het stopcontact van Nederland' - opgewekt wordt af te voeren. Stroom uit duurzame bronnen zoals wind is bovendien minder constant dan die uit conventionele fossiele bronnen. Met een 380 kV-verbinding kan de leveringszekerheid ook in de toekomst worden gegarandeerd.

Door het tracé iets te verleggen, worden 63 van de huidige 66 'gevoelige bestemmingen' onder de leiding ontzien. Maar dat is simpelweg een wettelijke verplichting, zegt Ubels. Het is niet dat ze domweg tegen zijn, benadrukt ze keer op keer. 'Wij steken ook stekkers in het stopcontact. Maar er zijn gewoon betere alternatieven.'

Steun

Het gaat ook niet om haar achtertuin. Juist bij Westerdijkshorn wordt de leiding enigszins omgebogen. De bestaande draden naderen vervaarlijk het rietgedekte dak waaronder haar kinderen slapen. 'Wij zouden er enorm op vooruit gaan. Maar dit overstijgt persoonlijk belang.'

Er is een breed front gevormd van zestien omwonendenverenigingen en landschapsorganisaties. Acht gemeenten en de provincie staan achter hen. Ook in de Tweede Kamer is er steun. In december werden met grote meerderheid drie moties aangenomen die minister Kamp (Economische Zaken, VVD) opriepen in samenspraak met betrokkenen te kijken naar een beter alternatief.

Volgens Kamp is dat gebeurd - al herkent in Groningen bijna niemand zich daarin. 'Voor zover er gesproken is, was dat vanuit de zendstand', zegt Erik de Waal van de Natuur- en Milieufederatie. Hij vreest de afbreuk die een nieuwe hoogspanningsleiding zal doen aan waardevolle weidevogelgebieden en het karakteristieke landschap.

Verderop lopen de leidingen dwars door het Reitdiepdal en Middag-Humsterland. 'Daar kun je de oude kwelderstructuur van 500 voor Christus nog zien.'

Over compensatie viel wel te praten. Een speeltuin, bloemenmengsels, bomen wellicht? Het tekent het onbegrip, vindt De Waal. 'Het blijkt heel moeilijk om aan mensen uit de Randstad uit te leggen wat weidsheid voor ons in Groningen betekent.'

Anders dan in 2009 is het inmiddels technisch mogelijk om in totaal 40 kilometer van het Nederlandse hoogspanningsnet ondergronds 'te verkabelen'. Daarvan is al 20 kilometer benut in de Randstad. Op het Groningse tracé zou volgens TenneT 10 kilometer ondergronds kunnen.

Minister Kamp erkent de voordelen daarvan voor landschap en ecologie. Maar deels ondergronds gaan kost ruim 100 miljoen euro extra. Het project zou bovendien jaren vertraging oplopen, zegt de minister, die daarom vasthoudt aan het voorgenomen tracé.

Roofbouw

Vandaag staat de hoogspanningsleiding opnieuw op de agenda in Den Haag. Noem het geen laatste strohalm - daarvoor zijn Ubels en consorten te vastberaden desnoods de juridische weg te bewandelen. 'Er is al roofbouw gepleegd op onze ondergrond', zegt directeur Marco Glastra van Het Groninger Landschap. 'Nu krijgen we ook nog een bovengronds hek. Het landschap wordt doormidden geknipt.'

Op de keukentafel bij Els Wessels in Sauwerd ligt de plattegrond van het naderend onheil. Nu nog twee stippen op de kaart met een onschuldig getal, 684, waar de lichtgroene baan net een bocht maakt.

De gerestaureerde kerk van Kleine Wetsinge, de oude molen - als bakens in het landschap - zullen het onderspit delven tegen de nieuwe masten, zegt Wessels. Massief, wit, bijna twintig meter hoger, twee in plaats van één bovendien, een knip in het land van rechte lijnen. 'Het is hier zo mooi. Als dit het Groene Hart was geweest, zou het er nooit van komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.