Groningse PvdA valt in eigen mes

De afgelopen 89 jaar was een stadsbestuur van Groningen zonder de PvdA ondenkbaar. Dat blijkt nu juist het probleem: door de arrogantie van de macht breekt de partij in stukken.

GRONINGEN - Voor het eerst in 89 jaar dreigen de sociaal-democraten in Groningen in de oppositie te belanden. De PvdA, als grootste partij van oudsher de hoeksteen van het stadsbestuur, verkeert in een ernstige crisis sinds de val van het college van B&W twee weken geleden.


Binnen de partij bestaat grote verdeeldheid over de vraag of de PvdA de komende jaren moet meebesturen. Twee lokale politieke kopstukken, wethouder Frank de Vries en fractievoorzitter Arjan de Rooij, legden donderdagnacht hun functie neer. Een motie van wantrouwen aan hun adres kreeg een meerderheid op een ingelaste ledenvergadering. Volgens hun partijgenoten geldt het duo als boegbeeld van de verziekte bestuurscultuur in het Groningse stadhuis.


Op 26 september viel het college van B&W in Groningen, formeel over een tramproject van 700 miljoen euro door de binnenstad. Onvrede over de autoritaire opstelling van het stadsbestuur speelt echter een grote rol, bevestigen de fractievoorzitters van VVD, D66, SP en CDA. Wethouders bepalen wat er in de gemeenteraad gebeurt, niet andersom. 'Als grootste partij is de PvdA het gezicht van deze cultuur,' zegt Jetze Luhoff (D66).


Bij zijn aftreden deed wethouder De Vries een opmerkelijke uitlating: de PvdA zal niet meedoen aan de onderhandelingen over een nieuwe coalitie. De fractie heeft echter laten weten dat ze een gooi blijft doen naar het stadbestuur. 'De Vries heeft dat gezegd als individueel lid', zegt partijvoorzitter Piet Boekhoudt. 'Maar hij gaat daar niet over, dat bepaalt de fractie als geheel.'


Lijmpoging

Jacques Tichelaar, commissaris van de koningin in Drenthe, probeert de situatie binnen zijn partij te lijmen. Hij leidt onderhandelingen met VVD, CDA, D66 en SP over een nieuwe coalitie.


Ondertussen ligt op het stadhuis al een week een alternatief scenario klaar waarin de PvdA de komende jaren niet meer meebestuurt. De bestuurlijk onervaren Stadspartij neemt het stokje dan over. 'Een serieuze optie', zegt Joost van Keulen, plaatselijk voorzitter van de VVD, de tweede partij in Groningen.


'We spreken over een wethouderscultuur, maar een regentencultuur is misschien een beter woord', zegt Van Keulen. 'De wethouders staan zo ver boven de gemeenteraad dat elk voorstel kritiekloos wordt aangenomen. Je ziet het ook in hun houding: ze komen te laat op vergaderingen, zijn soms ronduit schofferend naar de raad. Die cultuur was er eerder dan Arjan de Rooij en Frank de Vries. Zij zijn er niet de uitvinders van, wel de belichaming.'


De Groningse bestuurscultuur gaat terug tot de hoogtijdagen van de PvdA, met wethouders als Max van den Berg en Jacques Wallage. In 2006 is er al eens onderzoek naar gedaan, met als uitkomst: zo kan het niet langer. Dat was nadat het toenmalige college van B&W - onder leiding van de PvdA - informatie over een financiële miljoenenstrop had stilgehouden voor de raad. 'Er kwam een commissie cultuurverandering', zegt Luhoff (D66). 'Maar de cultuurverandering zelf bleef uit.'


Wethouders van D66 en SP trokken de stekker uit het college, door zich uit te spreken tegen de tram. Eelco Eikenaar, SP-fractievoorzitter: 'Zonder tram, dat was onbespreekbaar. Het is een mentaliteit: onze wil is wet. Je zag het toen het college viel: oprechte verbazing. Jullie gaan als kleine partijen toch niet iets doen wat wij niet willen?'


Jan Seton, fractievoorzitter van het CDA, is milder: 'Alleen de PvdA aanwijzen is te gemakkelijk. Het zit dieper. Het zit ook bij de gemeenteraad zelf: kritisch zijn op de eigen wethouder ligt moeilijk. Je ziet dat vaker als één partij de grootste is. Ja, dat is hier dan toch weer de PvdA.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden