Groningen weet weer: de aarde laat zich niet temmen

De aardbeving woensdagochtend vroeg bij Westerwijtwerd maakt één ding pijnlijk duidelijk: op een stap voorwaarts volgen in Groningen maar al te vaak twee stappen terug. ‘Het houdt niet op.’

Het Groningse Westerwijtwerd. Beeld Harry Cock

In de vroege woensdagochtend werd Groningen opnieuw met de neus op de feiten gedrukt: de grillige bodem onder het Hogeland laat zich amper dresseren. De aarde trilde weer, ditmaal onder Westerwijtwerd (nabij Loppersum) om 05.50 uur. Met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter behoort de beving tot de zwaarste schokken in de regio ooit. Terwijl de gaswinning rond Loppersum juist gestaakt werd na de vorige wakeup-call: de beving in januari 2018 bij Zeerijp met dezelfde sterkte.

Enkele Groningse vlaggen halfstok aan de gevels, cameraploegen, een burgemeester die bij de brug nogmaals uitlegt dat het zo echt niet langer meer kan: het begint welhaast een vertrouwd beeld te worden. Een moedeloos stemmende herhaling van zetten. Welkom in Westerwijtwerd, epicentrum. De meeste dorpsbewoners ondergaan de jongste beving gelaten. Ervaringsdeskundigen zijn ze inmiddels, een twijfelachtig predicaat. Het toegestroomde journaille is een bezienswaardigheid, de moeite waard te fotograferen. ‘Zo druk is het hier nooit’, grapt een voorbijgangster die nog kan lachen.

Een bewoonster van Westerwijtwerd wijst schade aan die is ontstaan door de aardbeving. Beeld ANP

Het huiskamercafé aan de Dorpsweg is voor de gelegenheid open ‘voor een bakkie troost’, belooft een bord aan de straat. Katrien en Thomas Dresscher bliezen de oude smederij in 2011 nieuw leven in, net voor de aardbeving bij Huizinge – met 3,6 op de schaal van Richter nog steeds de hevigste ooit.

Een sfeervolle gelegenheid is het geworden. Maar, zegt Katrien, die zoals zovelen vanmorgen wakker schrok: ‘Ik zou hier nu geen huis meer kopen. Nog los van de gevoelens van angst: je hebt altijd sores. Ik ken niemand die geen scheuren heeft.’ Of erger: naast het huiskamercafé verraadt een nieuwe fundering een oud winkelpand dat na eerdere bevingen opgegeven werd.

Acuut onveilig

Honderden mensen voelden de beving bij Westerwijtwerd, tot in de stad Groningen (ruim 20 kilometer verderop). Het aantal schademeldingen liep gedurende de dag op tot  431. Negentien huiseigenaren meldden vermeende ‘acuut onveilige situaties’. Die moeten met spoed geïnspecteerd worden. Er wordt extra mankracht ingezet. 

Ter vergelijking: na de aardbeving bij Zeerijp in januari 2018 kwamen er uiteindelijk bijna zesduizend schademeldingen binnen. Net als nu volgde die beving op een relatief rustige periode. Toen al werd de illusie losgelaten dat de bodem zich laat kennen en mennen. Daarvoor is de ondergrondse spanning te zeer opgebouwd door decennia gaswinning. 

De Groningse vlag hangt halfstok in Westerwijtwerd, waar het epicentrum lag van de aardbeving. Beeld ANP

‘Zeerijp’ trilde bestuurlijk flink na. Het kabinet kondigde terstond aan de gaskraan versneld dicht te draaien, te beginnen met boorputten in het meest gevoelige gebied rond Loppersum. Er kwam een nieuwe schaderegeling, weg van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) ondergebracht bij een overheidsloket. Groningen kreeg (weer) een zak geld om het leed te verzachten: 1,15 miljard euro om te investeren in leefbaarheid en de economie. Begin dit jaar werd bovendien een parlementaire enquête aangekondigd: hoe kon het in Groningen zo uit de hand lopen?

Tegelijkertijd is de praktijk in Groningen dat er voor gedupeerden niet veel veranderd is. Het staken van de gaswinning is een nog niet ingeloste belofte. De afbouw verloopt gestaag, meldde verantwoordelijk minister Wiebes (Economische zaken en Klimaat) onlangs. Maar de NAM mag dit jaar nog ‘gewoon’ 19,4 miljard kuub gas uit de grond halen (al was dat in 2013 nog 53 miljard kuub).

De nog steeds nodige versterking van huizen komt niet tot nauwelijks van de grond, mede door een koerswijziging van minister Wiebes (Economische zaken en Klimaat). Het dreigt een papieren tijger te worden, met alle frustraties van dien. Het nieuwe schadeloket kampt bovendien met een stuwmeer van duizenden niet afgehandelde schadeclaims. 2019 had het jaar moeten worden waarin die zouden worden weggewerkt. Maar met de recente schok lijkt dat nu ijdele hoop. ‘De nieuwe golf schademeldingen die na vandaag binnen gaat komen, kunnen ze binnen het huidige systeem niet aan’, aldus het Groninger Gasberaad.

Boeren demonstreren bij Westerwijtwerd en eisen een snellere schadeafhandeling. Beeld ANP

Heksenketel

Er zijn woensdagochtend geen huizen ingestort en gewonden zijn er opnieuw niet gevallen. Maar de schok van Westerwijtwerd zal Groningen opnieuw confronteren met het besef dat op één stap vooruit er al te vaak twee terug volgen. ‘Het houdt niet op’, zegt Yvonne, de moeder van Katrien, die uit Usquert naar Westerwijtwerd is gekomen voor een helpende hand. ‘Ze belde me vanmorgen: het is een heksenketel.’

‘De gaswinning is veranderd in een nachtmerrie’, zei Mark Rutte woensdagochtend in een reactie. Dat stempel is ook van toepassing op de dilemma’s waar de ooit zo lucratieve bodemactiviteit de politiek voor stelt. De premier kon rekenen op Groningse hoon doordat hij aan zijn opmerking toevoegde dat we ook niet kunnen hebben ‘dat een verpleeghuis in Limburg in een koude winter geen gas heeft’. Tientallen boze boeren verzamelden zich spontaan op hun tractoren – inmiddels ook haast een ritueel.

‘U moet mij pas bedanken als ik de problemen heb opgelost’, zei Wiebes vorig jaar na de aardbeving in Zeerijp. Alsof het lot er mee speelde stond er woensdag opnieuw een Tweede Kamercommissievergadering over de gaswinning op de agenda - zoals eerder op dagen dat de bodem beefde. Opnieuw beloofde de bewindsman vaart te maken. Maar opnieuw zijn de feiten de maatregelen te snel af. ‘Na Westerwijtwerd is crisisaanpak onvermijdelijk!’ is het laatste noodappèl van het Groninger Gasberaad. Maar welke crisisaanpak?

Groningen en de aardbevingen

Wiebes in aardbevingsgebied: ‘U moet mij pas bedanken als ik de problemen heb opgelost’.

Kafka waart rond op het Hogeland: de versterkingsoperatie komt totaal niet van de grond.

Een parlementaire enquête gaat gedupeerde Groningers niet meer helpen, schreef columnist Bert Wagendorp. Maar het instrument heeft wel symbolische waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden