Groningen ontdekt Chinese geneeskunst

Groningen ontwikkelt zich tot een centrum waar Chinese en traditionele westerse geneeskunst versmelten. De band tussen Groningen en China wordt gesymboliseerd door de Chinese tuin, dè publiekstrekker van de Hortus Haren....

DUIZEND Chinese lampionnen branden de komende twee maanden in de Hortus Haren. Het is een feeëriek en passend eerbetoon aan Het Verborgen Rijk van Ming, de één jaar oude Chinese tuin van de hortus. Passend, omdat de op authentieke Chinese wijze aangelegde tuin het tovermiddel is gebleken om de meest noordeljke hortus botanicus tot een populaire toeristische attractie uit te bouwen.

In 1995 brachten 230 duizend personen een bezoek aan de Hortus Haren, ruim het dubbele van het jaar daarvoor en vijf keer zo veel als elke van de andere universitaire botanische tuinen in Nederland. Shanghai overweegt het China Park in Haren uit te breiden met een cultureel en commercieel centrum dat alle handelsactiviteiten van de grootste havenstad van de Volksrepubliek in Europa gaat coördineren.

De lampionnen branden dan ook niet alleen om een jaar Chinese tuin te vieren. Ze symboliseren de opmerkelijke, hoofdzakelijk wetenschappelijke relatie die in de tweede helft van de jaren tachtig op gang is gekomen. Tussen Groningen en China groeit zoiets moois dat het er alle schijn van heeft dat niet de Nederlanders, maar de Groningers de Chinezen van Europa zijn.

'De tuin is het pièce de résistance van de samenwerking tussen Groningen en China, een mooie representatieve locatie', zegt H. Termeulen, directeur van de Stichting Hwa To. De stichting is genoemd naar een beroemde Chinese arts, wiens boeken over geneeskunde nog altijd worden geraadpleegd. Hwa To (143-207 na Christus) verrichtte hersenoperaties, waarbij de patiënten met Chinese kruiden onder narcose werden gebracht.

De stad Groningen, de Rijksuniversiteit (RUG) en de hortus mogen achteraf blij zijn dat de toenmalige minister van Onderwijs en Wetenschappen, Deetman, in het midden van de jaren tachtig besloot de faculteit tandheelkunde van de RUG op te heffen. Bedrijfskundige Termeulen, die als directeur van de faculteit op straat kwam te staan, kon al zijn energie steken in een uitwisseling tussen Groningen en Shanghai op wetenschappelijk en bestuurlijk terrein.

Het was het begin van de unieke band met China. En de faculteit tandheelkunde keert dit jaar in Groningen terug. Wat aanvankelijk beperkt bleef tot een uitwisseling tussen de RUG en de Shanghai University of Traditional Chinese Medicine, is inmiddels uitgegroeid tot zo'n wijd vertakt netwerk van medische, bestuurlijke en handelsbetrekkingen dat Groningen het Europese hoofdkwartier is geworden van de medische integratie tussen de westerse en de traditionele Chinese geneeskunde (TCM).

De RUG heeft inmiddels banden met een tiental medische universiteiten in China. De Stichting Hwa To, die jaarlijks een twintigtal Nederlandse artsen opleidt in TCM en zo'n vijfduizend patiënten behandelt, gaat medio deze maand op in Nedichin, aan het Martinikerkhof. Voor dit Chinees-Nederlands Medisch en Farmaceutisch Ontwikkelingscentrum, dat zal worden geleid door dr Y.P. Zhu, een westers opgeleide apotheker, is het groene licht gegeven door het hoogste Chinese staatscollege op wetenschappelijk gebied, de State Science and Technology Commission. De link met de RUG loopt via het het Zernike Science Park in Groningen. Termeulen: 'Nedichin gaat de import en distributie van Chinese geneeskrachtige kruiden verzorgen. We beschikken al over een kleine driehonderd van de ruim achthonderd verschillende kruiden die de Chinezen toepassen. Sommige planten worden in een tropisch klimaat geteeld, maar andere zijn ook geschikt om in Nederland te worden verbouwd. Daarom willen we bij wijze van proef, in samenwerking met het Noordelijk Agrarisch Innovatiecentrum, testen welke planten gedijen op de Groningse klei.'

Eén daarvan is in ieder geval Artemisia annua, die wordt geteeld in het Friese Buitenpost. Extracten van dit kruid worden al meer dan twee millennia in de TCM toegepast bij de bestrijding van koorts en malaria. De Amerikanen kwamen erop uit toen in Vietnam bleek dat malaria-parasieten een resistentie hebben opgebouwd tegen westerse middelen.

Aan de RUG zijn inmiddels internationaal aansprekende resultaten geboekt met de ontwikkeling van een nieuw anti-malariamiddel op basis van dit Chinese kruid, artemisinine genaamd. 'Wij werken aan het optimaliseren van het uitgangsmateriaal van de plant. In China, Vietnam en Birma zijn duizenden patiënten met succes behandeld. Maar op veel gebieden moet nog onderzoek worden verricht voordat artemisinine en zijn derivaten wereldwijd op verantwoorde wijze kunnen worden gebruikt', zegt dr H. Woerdenbag van de werkgroep farmaceutische biologie van de RUG.

Vooral vanwege de geringe kosten werd TCM nieuw leven ingeblazen toen de communisten in 1949 de macht overnamen in China. Woerdenbag publiceerde een jaar geleden met Zhu een artikel over de Chinese geneeskunst in Pharmacy World & Science. Daarin wordt duidelijk gemaakt dat kruiden niet alleen helpen tegen migraine of pijn aan gewrichten. In Engeland is onlangs op basis van een melange van tien Chinese kruiden een goed middel tegen acne ontwikkeld.

'Chinese kruidengeneeskunde is te vergelijken met fytotherapie in de reguliere geneeskunde', aldus Woerdenbag. 'Die zit hier door het ontbreken van regels in de alternatieve hoek, maar is bijvoorbeeld in Duitsland heel algemeen. In Nederland heb je nergens anders mee te maken dan met de Warenwet. Dat kan gesjoemel in de hand werken. Het meest bekende voorbeeld zijn de slankheidskruiden, die niets anders zijn dan sterk laxerende, gevaarlijke kruiden.

'De kruidengeneeskunde berust in China op een ervaring van duizenden jaren. De laatste tientallen jaren wil men, ook in China, het bewijs hebben van de werking, van de farmacologie, van de toxische werking en andere bijwerkingen zodat de geneesmiddelen op een rationele en verantwoorde manier kunnen worden toegepast. Als apotheker word ik gebeld door collega's die vragen of het wel vertrouwd is bepaalde recepten gebaseerd op TCM aan patiënten af te geven. We leveren iets af waarvan we geen flauw idee hebben wat het is, zeggen ze dan.'

Ook Termeulen baart het zorgen dat de Chinese geneeskunde in Nederland nog altijd in de alternatieve hoek zit. Hij benadrukt dan ook niet voor niets de integratie van TCM met westerse geneeskunde. 'Chinese geneeskunde is geen wondermiddel. Maar soms heeft TCM antwoorden waarmee je mensen op de been kunt houden, waar de westerse geneeskunde het laat afweten. Dat is bijvoorbeeld goed voor de WAO. Het gaat dan vooral om lage-rugpijnklachten, migraine en huidaandoeningen.'

Woerdenbag en Termeulen zijn het er over eens dat er regels moeten komen op het gebied van TCM en de kwaliteitscontrole op Chinese kruiden. Minister Borst van Volksgezondheid heeft zich er een half jaar geleden, toen haar Chinese ambtgenoot een bezoek aan Nederland bracht, positief over uitgelaten.

Termeulen: 'Er moet een onafhankelijk instituut komen dat de kruiden kan testen op de effectieve werking, bijwerkingen, verontreiniging en dat soort zaken. In feite willen we dat voor het onderwijs ook, zodat ons curriculum door een onafhankelijke partij kan worden beoordeeld en er meer visiting committees, meer uitwisselingen van hoogleraren kunnen plaatsvinden. Dat wil China ook.'

Wio Joustra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden