Groningen krijgt ruim een miljard voor leefbaarheid en economie

Het kabinet stelt 1,15 miljard euro beschikbaar om Groningen leefbaarder te maken en een economische oppepper te geven. Het geld is bedoeld als compensatie voor de schade die door gaswinning in de provincie is aangericht.

De vlaggen gaan halfstok in Zeerijp voor de aankomst van minister Eric Wiebes van Economische Zaken. Beeld ANP

Bij het zogeheten Nationaal Programma Groningen, dat vrijdag in Den Haag ondertekend werd, zijn acht ministeries, de provincie Groningen en tien aardbevingsgemeenten betrokken. Het stimuleringsplan heeft drie pijlers: gebouwde omgeving en erfgoed, energie en natuur en economie en werk. Concrete voornemens variëren van het bouwen van een waterstoffabriek tot het experimenten met zelfrijdend vervoer.

Naast het herstel van scheuren en het versterken van huizen is het verschaffen van economisch perspectief het derde spoor in het voortdurende getouwtrek tussen Groningen en Den Haag. Op het oog krijgt de provincie nu waar het lang om vroeg: het inlossen van een ‘ereschuld’ in de vorm van een ‘deltaplan’, met als doel Groningen veerkrachtig achter te laten als de bodem uitgeput is.

'Na het besluit om de gaswinning te beëindigen moet het Nationaal Programma Groningen ervoor zorgen dat Groningen een toekomstbestendig en leefbaar gebied blijft met behoud van de eigen identiteit waar het goed wonen, werken en recreëren is', aldus het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in een toelichting. 'Het nationaal programma is geen blauwdruk maar een uitnodiging aan de inwoners van de regio om zelf de regie te voeren op de toekomst van Groningen.' 

Verantwoordelijkheid

Volgens gedeputeerde Fleur Gräper (D66) erkent het Rijk met het stimuleringspakket verantwoordelijkheid voor de problemen die gaswinning in Groningen heeft veroorzaakt. ‘Ik hoop dat dit programma weer ruimte biedt om over andere dingen na te denken dan enkel en alleen de aardbevingsproblematiek.’

Volgens haar staan er 20 duizend banen op de tocht nu de gaskraan dichtgaat. ‘We weten dat er alternatieven nodig zijn als we van het gas af willen. We willen laten zien wat Groningen te bieden heeft.’

Meebetalen

Voorwaarde om aanspraak te maken op geld uit het fonds is dat een gemeente, de provincie, bedrijven of particulieren zelf ook meebetalen. Op papier dragen Shell en ExxonMobil, de moederbedrijven van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) een half miljard euro bij. Maar omdat ze deze net als andere kosten voor 73 procent verrekenen met de staat, valt hun bijdrage veel lager uit, erkende de minister eerder: 135 miljoen euro.

Het Groninger Gasberaad reageert gereserveerd. ‘Dat er over de toekomst wordt nagedacht is een goede stap, maar reden voor een feestje is het niet zolang de schade-afhandeling en versterking nog niet goed geregeld zijn’, aldus de belangenorganisatie. ‘Het programma dat er nu ligt is nog weinig concreet, er is duidelijk uitwerking nodig.’

Gezamenlijk product

De enige andere plek met een Nationaal Programma is Rotterdam-Zuid, dat ook kampt met een kluwen van sociaal-economische problemen. Voor dat actieplan trok het kabinet dit jaar nog eens 130 miljoen euro uit.

Het is goed dat het Rijk in Groningen investeert en het programma een gezamenlijk product is, zegt Jouke van Dijk, hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Maar een miljard is snel op en het bedrag is niet onderbouwd of toegespitst. Dat vind ik wel zorgelijk.’

Losse flodders

Dat wordt ingezet op het vergroten van leefbaarheid in dorpen vindt Van Dijk positief. Tegelijkertijd ziet hij in het programma veel losse flodders en zijn grote opgaven nog te weinig doordacht. ‘Neem bereikbaarheid, of het reorganiseren van de woningmarkt. Daar moet gewoon een fonds voor komen.’

Het is niet voor het eerst dat Groningen iets terugziet van de bijna 300 miljard euro aan gasbaten die sinds 1963 naar de schatkist vloeiden. De nota ‘Noorden des Lands’ leverden een ‘integraal structuurplan’, 1,25 miljard gulden en een aantal rijksdiensten op.

Economisch perspectief

Een commissie onder voorzitterschap van oud-minister van Economische Zaken Harrie Langman concludeerde in 1997 opnieuw dat Noord-Nederland economisch achterliep. Er zou 4,5 miljard euro in het Noorden moeten worden gepompt om 43 duizend arbeidsplaatsen te creëren. Onderdeel van het plan was de aanleg van de Zuiderzeelijn, een snelle treinverbinding met de Randstad. Die kwam er nooit.

In 2014 kreeg Groningen het ‘miljard van Max’, genoemd naar toenmalig commissaris van de koning Max van den Berg. Dat budget was vooral bestemd voor het herstel van aardbevingsschade, maar er was ook 180 miljoen euro gereserveerd voor het vergroten van leefbaarheid en economisch perspectief. Dat geld ging onder andere naar de aanleg van snel internet en lokale duurzaamheidsinitiatieven.

Uit evaluaties blijkt dat zulke investeringsprogramma’s effect hebben gehad, zegt hoogleraar Van Dijk. ‘Het gevaar is dat dit nieuwe programma te veel losse keuteltjes oplevert, een nieuw dorpshuis hier en daar. Het verbaast me dat iets substantieels als een snelle treinverbinding met de Randstad niet genoemd wordt.’

Gedeputeerde Fleur Gräper denkt dat een Nationaal Programma Groningen weer perspectief kan bieden, zegt ze in een interview. ‘We moeten niet alleen achterom kijken, maar ook vooruit.’ 

Hoe nu verder met de versterking van Groningse huizen? ‘Straks sta je hier in de klei naar de nok te kijken’
Worden hun huizen wel of niet versterkt? Deze week hopen duizenden Groningers eindelijk duidelijkheid te krijgen. De dreiging neemt weliswaar af, stelt het Staatstoezicht op de Mijnen, maar haast is geboden. Hoe veel er op het spel staat, blijkt in Zeerijp. ‘Straks sta je hier in de klei naar de nok te kijken.’

Aardbevingsburgemeester Rodenboog nam afscheid, maar het is pas echt klaar voor hem ‘als de aarde zich koest houdt’
‘Aardbevingsburgemeester’ Albert Rodenboog van Loppersum weet hoe Den Haag zijn inwoners heeft uitgedaagd, woest gemaakt, gepaaid en weer tot wanhoop heeft gedreven. Hij neemt afscheid, nu de gaskraan dichtgaat. Gerust is hij niet: ‘Ze zullen zeggen: mogen we de NAM terug?’

‘Ik wil niet meemaken dat we straks voor het derde jaar op rij een Troonrede te horen krijgen met een invoelende alinea over Groningen’
De Groningse commissaris van de koning René Paas zit niet te wachten op opnieuw een Troonrede met zalvende woorden over het bevingsleed in zijn provincie. ‘Als problemen vervolgens niet worden opgelost, voedt dat enkel het cynisme.’

Groningers zijn boos. Een nieuw huis, of toch weer niet?
Het dorp Overschild splijt door het geklapte overleg tussen Groningse bestuurders en minister Wiebes. De bewoners aan de Meerweg weten dat zij een nieuw huis krijgen. De Kanaalweg blijft in onzekerheid achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden