Groep Venezolanen belandt in de illegaliteit op Curaçao, dat naar Nederland kijkt voor een oplossing

'In Venezuela kun je geen normaal leven meer leiden'

Een groep 'ongedocumenteerde ontheemden' uit Venezuela, dat in een diepe economische crisis verkeert, komt terecht in de illegaliteit op Curaçao. Nederland is medeverantwoordelijk voor hun lot.

Venezolanen op Curaçao vragen aandacht voor de moeilijke situatie waarin zij verkeren. Beeld Berber van Beek

'Nee', laat Judith via WhatsApp weten. 'Ik kan u niet in dit restaurant ontmoeten. De eigenaar heeft me eerder bestolen.' En dus staat zij net om de hoek. Half verscholen, met haar zoontje van vier tegen haar benen gedrukt. Judith moet steeds op haar hoede zijn. De Venezolaanse is illegaal op Curaçao.

De mensen die het voor haar en andere landgenoten van Judith opnemen, vinden de term 'illegaal' ongepast. 'Ze hebben niet de juiste papieren', zegt Ieteke Witteveen. 'Maar geen mens is illegaal.' Witteveen heeft een petitie opgesteld waarin zij de regering van Curaçao oproept tot een humane behandeling van Venezolaanse 'ongedocumenteerde ontheemden'.

Een schimmig spel

De 41-jarige Judith kent de petitie. Zij weet ook dat zij, net als mogelijk vijfduizend andere Venezolanen op Curaçao, speelbal is in een schimmig spel tussen de regering van Curaçao en die van Nederland. 'Ik wil niet klagen. Ik heb goddank werk. En de kerk hier helpt mij, mijn partner en mijn kinderen. Ik ben de angst voorbij. Maar ik ben niet vrij.'

Slechts zo'n tachtig kilometer water scheidt Curaçao, een autonoom land binnen het Nederlands koninkrijk, van Venezuela, het land van president Nicolás Maduro, dat in een ongekende economische crisis verkeert. Misschien al wel een half miljoen Venezolanen zijn hun land ontvlucht. De meesten gaan naar buurlanden als Colombia. Maar hoe mondjesmaat vooralsnog ook, op Curaçao komen eveneens steeds meer mensen aan.

Soms gaat het vreselijk mis, zoals in januari, toen bij Koraal Tabak, aan de oostkust van Curaçao, na een schipbreuk de levenloze lichamen van zeker vier Venezolanen werden aangetroffen. En dat in een jaar waarin de Nederlandse kustwacht, die ook het Caribische eiland bedient, ongeveer een miljoen euro zal uittrekken om illegale migratie zoals uit Venezuela tegen te gaan.

Vluchtelingenverdrag

Wettelijk gesproken doet Curaçao niets verkeerd. Het land heeft het VN-vluchtelingenverdrag niet getekend, in Venezuela is geen sprake van een gewapende oorlog, en de autoriteiten in Willemstad zeggen geld noch ruimte te hebben om Venezolanen op te nemen. Nederland op zijn beurt zegt alleen te helpen als Curaçao ondertekenaar is van het VN-verdrag, maar lijkt er niet om te treuren dat daarvan geen sprake is.

Het Rode Kruis op Curaçao, zegt directeur Henk Stomp, 'staat helemaal klaar zodra de regering ons oproept'. 'Eén belletje is genoeg' om tenten voor zeker vijfhonderd mensen op te zetten. Maar dat belletje komt niet. En daarmee zijn de ongedocumenteerde Venezolanen op Curaçao 'vogelvrij', aldus Witteveen.

Tijdelijke vergunning

'Curaçao steekt de kop in het zand', meent zij. Maar vijfduizend ongedocumenteerden op een Curaçaose bevolking van circa 160 duizend mensen is heel veel. 'Geef die mensen dispensatie, geef hun een tijdelijke vergunning, zodat zij fatsoenlijk kunnen werken en niet in het gevaarlijke illegale circuit verdwijnen.'

Dat circuit vind je in wijken als Santa Maria, waar in de kroegjes en 'snèks' de prostitutie welig tiert. Jonge vrouwen uit Venezuela komen er aan de slag als zogeheten tragomeisjes. Als een klant via hen een trago ('slokje') bestelt, is een deel van de opbrengst voor hen. Maar de 'diensten' van de meisjes gaan vaak gedwongen verder. De overheid is hiertegen een campagne begonnen, maar het probleem is niet opgelost.

'Venezuela en Curaçao hebben een eeuwenoude band', zegt Eloisa Palmera, een legale Venezolaanse die zich voor het lot van haar ongedocumenteerde landgenoten inzet. 'Waarom helpt Curaçao dan nu Venezuela niet?' De betrekkingen tussen beide landen zijn verslechterd sinds Venezuela een economische blokkade heeft afgekondigd tegen de zogeheten ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao). Maar dat daarmee officieel ook de grenzen dicht zijn voor personenverkeer, komt de Curaçaose regering van premier Eugene Rhuggenaath niet slecht uit. Al vorig jaar liet die regering weten: 'We hebben geen opvangcapaciteit.'

Vergunningen

Eloisa Palmera is naar de Capriles-kade in Willemstad gekomen om met een handjevol anderen de eilandsregering nog eens te vragen om tijdelijke vergunningen. Zoals voor de 'fruitbarkjes', de Venezolaanse groente- en fruitbootjes die al tientallen jaren onderdeel zijn van de Curaçaose toeristeneconomie. 'Veel Venezolanen hier doen het werk dat Curaçaoënaars niet willen doen', meent Palmera. Zoals in de schoonmaak en de bouw. Maar tegenstanders menen dat daarmee juist werkloze Curaçaoënaars een baan mislopen.

'De ongedocumenteerde ontheemden', schrijft Witteveen in haar petitie, 'worden vervolgd en opgepakt, om in overvolle barakken en politiecellen te belanden in afwachting van deportatie.' Maar de Curaçaose politie, zegt een Venezolaan die anoniem wenst te blijven, 'heeft zelf te veel mensen in dienst die van de illegalen profiteren. Agenten die zich door Venezolanen, maar ook Dominicanen, Haïtianen of Jamaïcanen laten betalen om niet uitgezet te worden.'

Het is hoog tijd, meent Witteveen, 'voor een humanitair en meer rechtvaardig vluchtelingenbeleid' op Curaçao. Maar het eiland kijkt daarvoor vooral naar Nederland, dat binnen het koninkrijk verantwoordelijk is voor Buitenlandse Zaken en Defensie, en dus voor de bescherming van de grenzen. In Brussel is maandag door de EU-ministers van Buitenlandse Zaken ook over Venezuela gesproken. Waarnemend minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag heeft vooral aandacht voor de binnenlandse Venezolaanse situatie en sprak eerder over 'het verder opvoeren van druk vanuit de EU', om zo tegen te gaan dat de regering-Maduro de democratie in zijn land, waar voor eind april verkiezingen zijn gepland, verder ondermijnt.

Onzeker

Terwijl op Curaçao de problemen voor de ongedocumenteerde Venezolanen blijven toenemen. De 41-jarige Judith kwam drie jaar geleden naar het eiland, net als haar partner Victor. 'Je vindt werk', zegt zij, 'maar je bent er niet zeker van dat je ook wordt betaald. Dat overkwam mij in dat restaurant, waarvan een legaal verblijvende Venezolaan de eigenaar is. Dus ook je landgenoten bestelen je. En als je protesteert, zeggen zij: Jij kunt toch niks doen, jij bent hier illegaal. Ik werd door hem zelfs geslagen.'

Terug naar Venezuela, waar steeds minder mensen het hoofd boven water weten te houden, is voor haar en haar partner geen optie. Het is Curaçao, of de totale ontreddering. 'In Venezuela kun je geen normaal leven meer leiden', zegt Victor. 'Zelfs de straathonden lijden er honger. En je weet wat hongerige honden doen. Die worden gevaarlijk. Die gaan bijten. En vechten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.