Groep van 250 rijke ondernemers wil investeren in Nederlandse integratie

Vermogend Nederland wil meer doen voor de samenleving. Rijken hopen die een stuk vooruit te helpen met 'impact-investeringen' in bijvoorbeeld huisvesting voor statushouders of opleiding van kansarme jongeren.

Statushouder Mohannad El Jechi vindt zijn weg in de Nederlandse samenleving. In terreinen zoals dit wil de Maatschappelijke Alliantie meer geld steken ten bate van de kansarmen, maar ook vanwege de zakelijke perspectieven. Beeld null
Statushouder Mohannad El Jechi vindt zijn weg in de Nederlandse samenleving. In terreinen zoals dit wil de Maatschappelijke Alliantie meer geld steken ten bate van de kansarmen, maar ook vanwege de zakelijke perspectieven.

Probeert een groep rijke ondernemers de politieke koers van Nederland met een flinke zak geld naar eigen voorkeur bij te schaven? Die vraag dringt zich op na het uitlekken van een brief waarin voormalig premier Jan Peter Balkenende politiek Den Haag voorhoudt dat het integratiebeleid anders moet, en dat diverse investeerders staan te trappelen om dat vorm te geven.

Balkenende is voorzitter van een samenwerkingsverband van 250 familie-, bedrijfs- en vermogensfondsen, dat honderden miljoenen in de Nederlandse samenleving wil steken - bijvoorbeeld in het bevorderen van de integratie. De te investeren miljoenen zullen deels uit giften bestaan, maar ook uit projecten waarbij de investeerder baat kan hebben.

De zogenoemde Maatschappelijke Alliantie omvat investeringsvehikels van bedrijfsfondsen, rijke ondernemersfamilies (Brenninkmeijer van C&A, Dura van bouwbedrijf Dura Vermeer, Zeeman van de textielketen), maar ook van goede doelen zoals Fonds 1818. De aangesloten fondsen beheren volgens een schatting van oprichter Steven van Eijck tussen de 70 en 90 miljard euro.

De alliantie stuurde brieven naar alle ministeries met het voorstel te overleggen over mogelijke investeringen. De brief aan Harbers lekte dinsdag uit via het Financieele Dagblad. Balkenende schrijft daarin dat integratie in Nederland te veel wordt gezien als een bedreiging, en niet als een kans.

Tekst gaat verder onder de foto

null Beeld null

Volgens Van Eijck moet het brievenbombardement slechts als een omkering van een bestaand proces worden gezien. De goede doelen en fondsen van rijke families deden hun liefdadigheidswerk al en blijven dat doen. 'Sinds de oprichting in 2015 vragen ministeries of wij ons over een onderwerp willen buigen. Nu benaderen wij de overheid proactief in plaats van reactief.'

Investeren in de samenleving zonder de eigen baten uit het oog te verliezen - 'impact-investeren' - is een relatief nieuw verschijnsel in Nederland. Groot is het nog niet. Volgens een rapport van ABN Amro MeesPierson uit 2016 belegt 4 procent van de vermogende klanten van de bank in projecten met een sociaal en financieel rendement. Vooral vermogenden met een geërfde rijkdom kiezen voor impact-investeren: familiebedrijven als die van de Brenninkmeijers dus.

Een goed voorbeeld van impact-investeren is de huisvesting van statushouders: daar heeft de vluchteling iets aan, maar ook het bouwbedrijf en de huisbaas profiteren. Een ander voorbeeld: de investeerder steekt geld in het oplossen van een maatschappelijk probleem (bijvoorbeeld in opleidingen voor kansarme jongeren) en krijgt zijn investering terug van de overheid wanneer hij daarin slaagt - plus een bonus.

Hoewel de naam anders doet vermoeden, was de alliantie een politiek initiatief. Premier Mark Rutte vroeg Van Eijck - oud-staatssecretaris van Financiën - om na te denken over de oprichting van een club die de belangen van vermogensfondsen, (filantropische) ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid kon verenigen.

Een lijst met gefortuneerde leden maakt de alliantie niet openbaar. Behalve familiebedrijven zouden gefortuneerde internetondernemers zijn aangesloten. Ook valt iets op te maken uit de lijst met leden van de raad van advies: daarin zitten onder anderen vertegenwoordigers van advocatenkantoor NautaDutilh, consultancybureau Deloitte en de Nationale Postcode Loterij.

Geld en invloed: weinig regels

Er zijn geen vastgelegde regels over het beïnvloeden van het overheidsbeleid door organisaties of bedrijven. De overheid stelt zich afwachtend op. Ja, er komt een gesprek met staatssecretaris Mark Harbers van Integratie (VVD). Zijn opstelling daarbij is: we horen wel wat de bedrijvenclub van Balkenende te vragen en te bieden heeft.

Mogen de 250 fondsen en bedrijven van de Maatschappelijke Alliantie in ruil voor (veel) geld afdwingen dat de regels voor bijvoorbeeld migratie worden veranderd? Volgens universitair docent Joost Berkhout, die de beïnvloeding van het overheidsbeleid onderzoekt, heeft het bedrijfsleven al op allerlei manieren invloed op het beleid van de regering. Hij verwijst naar de VS waar Californische techbedrijven een ruimhartig migratiebeleid proberen te bewerkstelligen om gemakkelijker personeel te kunnen vinden.

Zolang de Maatschappelijke Alliantie in volstrekte openheid te werk gaat, maakt Berkhout zich geen zorgen over ongewenste beïnvloeding van het overheidsbeleid. Dat wordt anders als bedrijven uit een specifieke sector, zoals de chemie, in beslotenheid proberen regels voor bepaalde chemicaliën veranderd te krijgen. 'Van deze Maatschappelijke Alliantie zeg ik niet: hier wordt het overheidsbeleid gekaapt door het bedrijfsleven.'

null Beeld null
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden