analyse

‘Groenste kabinet ooit’ kiest de vlucht naar voren

Na anderhalf jaar weifelen, heeft Rutte III de schroom van zich afgeworpen. Door de klimaatrekening alsnog van huishoudens richting bedrijven te verschuiven, hoopt de coalitie de broodnodige politieke en maatschappelijke steun te vergaren.

De presentatie van de doorrekening van het concept-Klimaatakkoord woensdag in Nieuwspoort, met van links af CPB-baas Laura van Geest, minister Eric Wiebes, voorzitter klimaatberaad Ed Nijpels en PBL-baas Mommaas. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zelden zal een politicus met zoveel overgave een vlucht naar voren hebben ingezet als premier Mark Rutte woensdag op het ministerie van Algemene Zaken. De man die zich in het eerste jaar van zijn kabinetsperiode nog met politieke doodsverachting opwierp als beschermheilige van ‘het Nederlandse vestigingsklimaat’, wil nu juist het grootbedrijf laten bloeden voor het groene beleid van zijn kabinet. Ruttes nieuwe boodschap: de energierekening voor grootverbruikers gaat met ruim 30 procent omhoog en er komt ook een extra CO2-heffing.

‘Dolgelukkige’ Jesse Klaver

‘We hebben altijd gezegd dat bedrijven een stevige bijdrage moeten leveren’, verklaarde Rutte droogjes. De ‘dolgelukkige’ Jesse Klaver kon desondanks zijn oren amper geloven. ‘De premier leest zo ongeveer plannen van GroenLinks voor.’

Rutte kondigde zijn koerswijziging meteen af na de presentatie van de doorrekening van het zogenoemde ‘concept-Klimaatakkoord’ door het Centraal Planbureau (CPB) en Planbureau voor de Leefomgeving. Daaruit blijkt dat de voor 2030 nagestreefde reductie van 49 procent CO2-uitstoot niet haalbaar is. Ook blijft de kostenverdeling tussen bedrijven en huishoudens onevenwichtig.

Binnen Rutte III werd al rekening gehouden met die uitkomst. De kille politieke calculatie was toen ook al snel gemaakt: we kunnen nu beter springen voordat we geduwd worden. De koerswijziging van het kabinet bestaat voor een groot deel uit concessies die na de verkiezingen waarschijnlijk toch onvermijdelijk waren geweest om nog een meerderheid in de Eerste Kamer te halen. Bijna niemand in de coalitie gelooft nog dat straks een senaatsmeerderheid mogelijk is zonder gedoogsteun van partijen als GroenLinks en PvdA . Een rechts alternatief is er niet, omdat Forum voor Democratie geen ambitieus klimaatbeleid wil. Dat zou het einde betekenen  van het ‘groenste kabinet ooit.’

Voorsorteren op links

Het kabinet sorteert nu al voor op de samenwerking met links. Een herverdeling van de energiebelasting staat al jaren bovenaan het wensenlijsten van GroenLinks. Nu draaien huishoudens en bedrijfsleven allebei op voor de helft; vanaf 2020 gaan ondernemingen tweederde ophoesten en huishoudens eenderde, verklaarde Rutte woensdag alsof hij het zelf bedacht heeft.

Ook de door links zo gewenste extra CO2-heffing voor bedrijven komt er – iets waar ook D66-voorman Rob Jetten binnen de coalitie al langer voor pleit. Het door het kabinet bedachte alternatief – het zogenoemde ‘bonus/malus-systeem’ – blijkt zo vaag dat de CO2-reductie amper vast te stellen is. VVD en CDA moeten nu wel overstag, hoezeer werkgeversbaas Hans de Boer ook waarschuwt voor een uittocht van bedrijven en tienduizenden ‘klimaatwerklozen’. Hoe krachtig de heffing wordt, maakt het kabinet pas in april bekend.

Zo kent de plotselinge koerswijziging van Rutte III wel meer losse eindjes. Door opeens met aanvullende maatregelen te komen, zijn de koopkrachtberekeningen van het CPB in één klap achterhaald. De lagere inkomens lijden relatief veel onder de hogere energierekening, maar dat belooft het kabinet nu dus alsnog te repareren. Ook de autobelastingen gaan volgens Eric Wiebes minder omhoog dan nu nog in het concept-Klimaatakkoord staat. Hoe precies? ‘In april hoort u meer’, bleef Rutte woensdag herhalen.

Scepsis genoeg

Dan pas zal ook blijken wat de burger ermee opschiet dat Rutte III de klimaatrekening meer bij bedrijven gaat leggen. Scepsis is er nog genoeg. Volgens CPB-directeur Laura van Geest berekenen bedrijven zeker 80 procent van de extra lasten toch weer door aan consumenten.

Voor de coalitie is het belangrijker dat Rutte III zich weer wat adem heeft verschaft. Het voormalige ‘kabinet van de multinationals’ kan nog een week campagnevoeren met de boodschap dat energierekening omlaag gaat en de bedrijven moeten meebetalen. En zelfs als de uitslag tegenvalt, lijkt de kans op een politieke impasse in de Eerste Kamer plotseling aanzienlijk geslonken. Voor de PvdA en GroenLinks zal het moeilijk worden om Rutte III niet te steunen nu een deel van de linkse agenda is overgenomen. 

Zoals een coalitiebron het formuleert: ‘Hoe kunnen ze hier nog ‘nee’ tegen zeggen?’

Hier lees je alles over de klimaatplannen van het kabinet

De energierekening gaat voor huishoudens omlaag, maar bedrijven gaan juist meer betalen: dit staat er in de klimaatplannen van het kabinet.

Het Nederlandse Klimaatakkoord leunt stevig op biomassa om de CO2-doelstellingen te halen. Maar ook dat kan voor het milieu uiteindelijk verkeerd uitpakken.

Op het eerste gezicht vallen de gevolgen van het klimaatbeleid voor de inkomens de komende jaren mee. Maar de huidige plannen zijn onder voorbehoud.

En wat zijn kiezers bereid te doen - of te betalen - voor een beter klimaat? Ze zijn er nog niet uit, blijkt uit een rondgang langs het Volkskrant-kiezerspanel: ‘Wonderlijk dat mijn eerste levensbehoefte – warmte – zo zwaar belast wordt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden