GroenLinks verovert de hoofdstad, Forum voor Democratie krijgt plek in Amsterdamse raad

Gemeenteraadsverkiezingen

GroenLinks heeft de hoofdstad veroverd. Bijna alle andere gevestigde partijen verliezen fors ten gunste van de groene partij en de nieuwkomers Denk en Forum voor Democratie.

Thierry Baudet en Annabel Nanninga van Forum voor Democratie tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen. Beeld anp

'Dit is de grootste overwinning ooit', zei euforische GroenLinksleider Groot Wassink naar aanleiding va de exit poll die onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS begin van de avond publiceerde.

Tussenstanden va het bureau Onderzoek en Statistiek van de Gemeente Amsterdam lieten licht afwijkende uitslagen zien. Een definitieve uitslag komt er pas vrijdag rond een uur of tien, zo melde waarnemend burgemeester Jozias van Aartsen toen ver na middernacht nog steeds een groot deel van de stemmen niet geteld was.

Voor de strijd om de grootste partij zal die uitslag vrijdag niet veel uitmaken. GroenLinks boekt sowieso een grote winst van zes naar tien of elf van de 45 zetels. D66 verliest vijf of zes en eindigt op acht of negen zetels. De kans dat die partij toch de grootste blijft, is verwaarloosbaar.

De enige andere gevestigde partij die zeker winst boekt is de Partij voor de Dieren, onder leiding van 'Het Beste Raadslid van Nederland' Johnas van Lammeren. Hij breidt zijn zetelaantal uit van een naar drie. Andere winnaars in de raad zijn dus de nieuwkomers Denk (drie zetels) en het Forum voor Democratie dat onder leiding van Annabel Nanninga met twee of misschien zelfs drie zetels in de raad komt.

Bezoekers tijdens de uitslagenavond van GroenLinks na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen Beeld anp

Versplintering

Voor twee andere partijen blijven de komende dagen bijzonder spannend. Zo komt Sylvana Simons namens haar partij BIJ1 op basis van de exit poll als eenmansfractie in de gemeenteraad. Simons reageerde daar begin van de avond 'heel blij' op. Maar op basis van in de voorlopige uitslagen die de tellers van de gemeente de rest van de avond bekendmaakten, blijkt dat die zetel toch nog erg onzeker is. Don Ceder van de ChristenUnie verkeert in eenzelfde situatie. 'We moeten afwachten.'

Ook voor het spel om de te vormen coalitie is de uitslag tot vrijdag nog van belang. Sommige combinaties hangen net op één zetel. Toch valt al wel te zeggen dat de stad niet onbestuurbaar is geworden door 'versplintering' van de gemeenteraad, zoals afgelopen maanden weleens werd voorspeld. Er zijn zeker zelfs twee serieuze meerderheden te maken met drie partijen. GroenLinks en D66 zijn in die combinaties de basis, aangevuld met of de VVD of met de PvdA.

D66-leider Reinier van Dantzig zei tegen woensdag in een bescheiden speech tegen zijn partijgenoten dat hij erg hoopte dat het zou lukken samen met GroenLinks een coalitie te vormen. Hoewel hij afgelopen weken regelmatig stevig botste met Groot Wassink benadrukte hij dat de twee partijen 'veel idealen delen'.

Vierpartijencoalitie

Vanaf vandaag zal GroenLinksprominent en oud-wethouder Maarten van Poelgeest als informateur gaan verkennen welke combinatie kansrijk is. Op basis van de uitspraken van Groot Wassink tijdens de campagne ligt het voor de hand dat GroenLinks als eerste een vierpartijencoalitie 'over links' wil uitzoeken. Daarbij gaat GroenLinks samen met SP en PvdA op zoek naar een vierde partij. De drie partijen sloten namelijk al ruim voor de verkiezingen een 'links progressief pact', inclusief afspraken over hoe zij de stad de komende jaren willen besturen. Zo'n formatie over links lijkt alleen logisch te kunnen met de VVD of, als alle restzetels gunstig vallen, kan het mogelijk ook met de Partij voor de Dieren.

VVD-leider Eric van der Burg, die tijdens de campagne steeds zei dat 'de VVD altijd als doel heeft om mee te besturen', toonde zich woensdag weinig enthousiast over die variant. Hij ziet liever een coalitie met drie partijen. Verder toonde hij zich zeer tevreden met het feit da zijn partij in de raad gelijk blijft op zes zetels. 'Zeker omdat heel Nederland toch keek hoe wij zouden lijden onder de opkomst van Forum. Het lijkt mij een belangrijk signaal voor de rest van het land dat wij ons gewoon handhaven.'

Zuur zijn de druiven voor de PvdA, die tot op acht jaar geleden nog oppermachtig was in de stad. Toch hield lijsttrekker Marjolein Moorman haar kin omhoog. 'We zijn trots op de campagne die we gevoerd hebben, het resultaat is een verbetering ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar, en we gaan manmoedig verder.' De partij wacht nu de af welke stappen GroenLinks zet richting een volgend stadsbestuur. 'Maar wij zijn beschikbaar, dat heb ik afgelopen weken steeds gezegd.'

Bezoekers tijdens de uitslagenavond van GroenLinks na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen Beeld anp

De SP baalt

De enige verliezer die er geen doekjes om windt dat hij flink van de uitslag baalt, is SP-leider Laurens Ivens. De SP bewees afgelopen vier jaar in Amsterdam dat de partij niet alleen goed is in de oppositiebankjes. 'De afgelopen weken heb ik de stad heel vaak gehoord van mensen dat ze vinden dat we dat goed hebben gedaan, en dat ze ons nog een termijn gunnen', aldus Ivens.

Maar uiteindelijk is een deel toch overgelopen naar GroenLinks vermoedt de SP'er. 'Die zat in een tweestrijd om de grootste te worden. En daar zijn kiezers heel gevoelig voor.' Ook is een deel van de SP-achterban overgelopen naar Denk, vermoedt Ivens. 'We hebben de afgelopen heel veel energie gestoken in onder meer Nieuw-West, waar Denk groot is. Nu blijkt dat ons sociaal-economisch verhaal daar minder aanspreekt dan een etnisch verhaal.'

Sylvana Simons zit er niet mee dat zij niet deel zal nemen aan het stadsbestuur. 'We hebben aan de Partij voor de Dieren in Amsterdam gezien dat je in je eentje veel voor elkaar kunt krijgen.' Belangrijkste doelen die zij komende drie jaar wil gaan bereiken, zijn de 'dekolonisatie van het onderwijs en de publieke ruimte in de stad'. Ook wil zij zich 'samen met GroenLinks' gaan inzetten voor een Slavernijmuseum. Vrijdag weet ze dus pas zeker of ze de komende vier jaar echt die kans krijgt.

Lees hier meer over de gemeenteraadsverkiezingen

De ontwikkelingen van vlak voor en na de verkiezingen op een rijtje
De gemeenteraadsverkiezingen van donderdag zullen het politieke landschap opnieuw veranderen. In dit liveblog staat het verkiezingsnieuws en onze verkiezingstour langs stembureaus.

Hoe is gestemd in uw woonplaats? Bekijk hier de uitslagen per gemeente, net als de uitslag van het referendum over de WIV per gemeente
De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen beginnen binnen te druppelen. Op deze kaart houden we ze per gemeente bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.