Achtergrond Verliefd op collega

GroenLinks staat niet alleen: liefde op het werk komt heel vaak voor. Is dit tegen te houden?

Foto Valerie Geelen

Relaties op de werkvloer zijn niet tegen te houden, maar steeds meer bedrijven hebben een meldplicht ingesteld. Maar mag dit wel, of weegt het recht op privacy zwaarder? 

De liefde eist de laatste weken slachtoffers. In mei werd de Rotterdamse hoofdofficier van justitie Marc van Nimwegen op non-actief gezet vanwege een verzwegen relatie met een andere hoofdofficier, dinsdagnacht vertrokken GroenLinks-voorzitter Marjolein Meijer en haar partijgenoot en Kamerlid Rik Grashoff nadat hun relatie was uitgelekt. 

Zij bevonden zich allemaal aan de top van hun organisaties, maar liefdesrelaties leiden ook op lagere niveaus tot onrust en problemen op de werkvloer. ‘Alle relaties tussen collega's leveren integriteitsrisico's op als de een op het werk afhankelijk is van de ander’, zegt Muel Kaptein, hoogleraar bedrijfsethiek aan de Erasmus Universiteit. ‘De privébelangen van de geliefden kunnen haaks komen te staan op de zakelijke belangen. Dat kan zo zijn als ze samenwerken in een team of als de een leidinggevende is van de ander. Maar ook als een van de twee bijvoorbeeld op de afdeling personeelszaken werkt.’

Het Centraal Bureau voor Statistiek onderzocht in 2014 hoe vaak werkvloerrelaties in de praktijk voorkomen. Het keek naar stellen die bij hetzelfde bedrijf werken en daarnaast op hetzelfde adres wonen. De zoektocht leverde bijna 150 duizend gevallen op. Dat betekent dat zeker 4 procent van de werkende bevolking een relatie met een collega had op dat moment.

Een op de drie

Maar het onderzoek keek alleen naar de stellen die samenwoonden en daardoor bekend waren bij de statistici van het CBS. In werkelijkheid zijn er veel meer amoureuze relaties tussen collega's, zeggen vacaturewebsite Jobbird en uitzendbureau Unique. In 2015 kwam Jobbird met de resultaten van een enquête onder vijfhonderd respondenten. Daaruit bleek dat een op de drie werknemers een relatie met een collega heeft gehad. Volgens een onderzoek van Unique een jaar later is het zelfs de helft van alle Nederlandse werkenden.

De kans op belangenverstrengeling door al deze werkvloerrelaties is voor grote bedrijven steeds vaker de reden om heldere regels op te nemen in de gedragscode, zegt hoogleraar Kaptein. In sommige gevallen moeten alle relaties bij de baas gemeld worden, in andere alleen als er sprake is van een leidinggevende die iets krijgt met een ondergeschikte. Kaptein: ‘Het aantal bedrijven dat expliciet iets over relaties in de code zet is de afgelopen tien jaar flink toegenomen. Tegenwoordig heeft 95 procent van de grote Nederlandse bedrijven een gedragscode en in een groot deel staat iets over liefdesrelaties.’

Dat een dergelijke code niet altijd zin heeft, bleek in 2016 bij Booking.com. Topman Darren Huston was verliefd geworden op een van zijn werknemers bij de Amsterdamse reserveringswebsite. Ook hij meldde de liefde niet, terwijl de gedragscode dat duidelijk voorschreef. ‘Werknemers mogen niet rechtstreeks de mogelijkheid hebben tot het beoordelen of beïnvloeden van de arbeidsstatus, prestatiebeoordeling, het loon, de secundaire arbeidsvoorwaarden, of andere werkomstandigheden van personen waarmee ze een persoonlijke relatie onderhouden’, schrijft het bedrijf onder het kopje belangenverstrengeling. Even verderop staat: ‘Persoonlijke relaties omvatten: romantische en/of seksuele relaties.’ De relatie van Huston kwam uit en leidde tot het ontslag van de topman.

Verliefdheid spreekt boekdelen

Melden is niet alleen fijn voor de werkgever om risico's in kaart te brengen, ook de werknemers met een relatie hebben er iets aan. ‘Als mensen het niet snel melden, wordt het steeds moeilijker om te melden’, zegt Kaptein. ‘Maar een relatie hou je moeilijk verborgen, verliefdheid spreekt vaak boekdelen. Als het dan toch uitkomt heeft het stel de schijn tegen en kan dat tot problemen leiden.’

Toch zijn er ook de nodige vraagtekens te plaatsen bij de nieuwsgierigheid van grote bedrijven naar het liefdesleven van de werknemers onderling. 'In beginsel kan een bedrijf niet verbieden dat relaties op het werk ontstaan', zegt arbeidsrechtadvocaat Sascha Janssen van JENS Advocaten. Ieder mens mag op grond van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden zelf bepalen hoe het privéleven eruit ziet, zegt ze. Dat betekent dat de baas niet mag vragen wat eraan scheelt als je ziek bent, of je alcohol- en drugs gebruikt buiten kantooruren, maar ook niet naar je liefdesrelaties met collega's.

Hoewel er geen jurisprudentie is, denkt Janssen dat het daarom terecht is om je af te vragen of een algemene meldplicht voor relaties op de werkvloer wel mag. 'Het zal van de situatie afhangen of het recht op privacy zwaarder weegt dan de belangen van de werkgever', zegt de arbeidsrechtadvocaat. 'In een klein bedrijf is het risico op een onwerkbare situatie vaak groter, omdat niemand overgeplaatst kan worden. Als de geliefden elkaar in hun werkfunctie moeten controleren of de een is leidinggevende van de ander, zal de kantonrechter ook sneller meegaan met een ontslag.' Het recht op privacy is daarom waarschijnlijk geen uitweg voor verliefde topmannen als Huston of Van Nimwegen.

Pijnlijke liefdesaffaire treft heel GroenLinks en met name de toekomstige verkiezingscampagnes

GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff en partijvoorzitter Marjolein Meijer moeten het veld ruimen wegens een liefdesaffaire. Intern zijn de emoties hoog opgelopen bij de partij van Jesse Klaver. Hoe goed is het crisismanagement van GroenLinks?