GroenLinks moet snel op zoek naar een nieuwe leider

DEN HAAG - Terloops is Femke Halsema op de schopstoel gaan zitten. Ze is begonnen aan haar nadagen bij GroenLinks, als fractievoorzitter en lid van de Tweede Kamer. 'Dit is mijn laatste termijn', liet ze dinsdag weten in het Algemeen Dagblad.

Van onze verslaggever Gijs Herderscheê
null Beeld anp
Beeld anp

Zelf deed ze het meteen daarna weer af als 'non-nieuws', kennelijk geschrokken van de aandacht die het bericht kreeg. 'Ik heb talloze keren vermeld dat dit mijn laatste termijn is. Partijregels geven ook geen ruimte voor een extra termijn, al zou ik willen.'

Ontheffing partijregels
Strikt genomen heeft Halsema (44) gelijk met die relativering. In het voorjaar kondigde ze na lang beraad aan dat ze bij de verkiezingen op 9 juni nog één keer de lijst zou trekken. Daarvoor moest ze wel ontheffing van de partijregels vragen. Die schrijven voor dat elk Kamerlid slechts drie termijnen dient.

Maar ontheffing kreeg ze. Uiteraard, want er was geen alternatief. Tegelijkertijd kan die relativering niet voorkomen dat het nu voor de buitenwereld definitief is: vóór de volgende Tweede-Kamerverkiezingen is Halsema weg. En die mededeling komt wel degelijk op een saillant en kwetsbaar moment.

Fel oppositie
Saillant, want het kabinet Rutte waar Halsema zo fel oppositie tegen voert, zit pas net. Bovendien gaat het GroenLinks onder Halsema nou net voor de wind. Met tien zetels is de partij terug op het niveau van 2002, en één onder het record van 1998. In de tussenliggende jaren verloor Halsema verkiezingen.

Nu piekt ze, ook in aanzien onder haar collega's. Zo kreeg ze dit voorjaar de Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid. Deze zomer zat GroenLinks voor het eerst aan de formatietafel. Tevergeefs, maar toch als serieuze potentiële regeringspartner van VVD, PvdA en D66. Zover heeft de partij het nog nooit eerder gebracht.

Een kwetsbaar moment is het ook, want de partij moet vanaf nu op zoek naar een opvolger. Op afzienbare termijn, want niemand op het Binnenhof durft te voorspellen hoe lang de wankele gedoogconstructie van het kabinet-Rutte overeind blijft. Sinds Paars I (1994-1998) heeft geen kabinet de eindstreep gehaald. Halsema, die in 1998 de Kamer in kwam, weet als geen ander dat het eind plotseling kan komen. Wil bij die onverwachte verkiezingen een nieuw gezicht voor GroenLinks startklaar staan, dan ligt tussentijdse opvolging voor de hand. De nieuwe voorman of voorvrouw zal immers tijd nodig hebben om zich in te werken als fractieleider.

Ogen op de fractie
De ogen zijn daarbij vanaf nu vooral gericht op de fractie. Daarin zit talent. Het meest genoemd wordt Jolande Sap (47). Zij kwam in september 2008 in de Tweede Kamer als opvolger van Wijnand Duyvendak. Sap maakte in korte tijd naam als financieel woordvoerder en lid van de Kamercommissie-De Wit, die de kredietcrisis onderzocht. In zekere zin is Sap de tegenpool van Halsema. Halsema komt uit een ordentelijk milieu waar ze politiek met de paplepel kreeg ingegoten, terwijl Sap zichzelf van de Limburgse zelfkant op karakter en intellect heeft opgewerkt.

Een andere prominente kandidaat is Jesse Klaver. Hij komt letterlijk net kijken in de Kamer: hij werd op 9 juni gekozen. Maar Klaver krijgt het 'spel' snel door. Hij is pas 24, toch heeft hij al een fors cv opgebouwd, met functies bij de jongerenclubs van het CNV en, uiteraard, GroenLinks. Naarmate Halsema haar vertrek langer uitstelt, of alsnog verdaagt als verkiezingen al te plots aandienen, kan Klaver groeien.

Dark horses
De keus is natuurlijk niet beperkt tot de Kamerfractie. Daarbuiten krioelt het van de 'dark horses'. Kathalijne Buitenweg (40) moet worden genoemd: zij was de afgelopen tien jaar lid van het Europees Parlement voor GroenLinks en schreef dit voorjaar het verkiezingsprogramma.

Dat zij getrouwd is met Maarten van Poelgeest (45), GroenLinks-wethouder in Amsterdam, maakt haar echter kwetsbaar voor het verwijt dat de partij een familiebedrijf zou zijn. Het zou ook het 'grachtengordelimago' van GroenLinks oprakelen. Buitenweg heeft bovendien geen platform om profiel te krijgen in Nederland, zoals Sap en Klaver dat vanuit de fractie wel hebben.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden