GroenLinks houdt hoop na mislukte formatiepoging

Bij Klaver c.s. geen frustratie, boosheid of verdriet na de mislukte formatiepoging. Al heeft het er alle schijn van dat GroenLinks opnieuw het nakijken heeft. Ergens bestaat het gevoel dat het niet voorbij is. Nog niet.

'Deze formatiepoging is mislukt', hield Klaver dinsdag de hele dag vol. Deze poging. Beeld anp
'Deze formatiepoging is mislukt', hield Klaver dinsdag de hele dag vol. Deze poging.Beeld anp

2006, 2010, 2017. De jaartallen zullen nog vaak opduiken in beschouwingen over GroenLinks. Drie keer had de partij de kans om mee te regeren. Drie keer lukte het niet.

In 2006 liet GroenLinks de ChristenUnie voorgaan bij de formatie met CDA en PvdA. In 2010 kapte de VVD de besprekingen met PvdA, D66 en GroenLinks af om voor CDA en PVV te kiezen. En nu is het overleg met VVD, CDA en D66 mislukt: na 20 jaar hunkeren naar de macht staat GroenLinks alwéér met lege handen.

Al vinden de meeste GroenLinksers het te vroeg om zich daarbij neer te leggen. Het is dinsdag vergeefs zoeken naar frustratie, boosheid of verdriet. Wel is er steeds dat andere gevoel: teleurstelling. Omdat het zo serieus leek. Omdat de regering nu echt onder handbereik leek.

Toch houdt iedereen moed bij GroenLinks. Na de breuk hebben de partijen elkaar geen verwijten gemaakt. Er is geen ruzie, maar een zakelijk verschil van inzicht. Het is vaker vertoond dat een kabinet in een hink-stap-sprong werd gesmeed. Denk aan Paars I, in 1994 het eerste kabinet-Kok van PvdA, VVD en D66. 'Ook zo'n doorbraakkabinet', zegt een GroenLinkser. Komt de partij straks terug in beeld als het ook met de ChristenUnie niet zo makkelijk formeren blijkt? Het zou kunnen.

Mensenrechten

Strijdvaardigheid klinkt ook door in de partij. 'We doen graag mee', zegt Rutger Groot Wassink, GroenLinks-leider in de grootste afdeling, Amsterdam, 'maar niet tegen elke prijs. Zo marchanderen we bijvoorbeeld niet over mensenrechten.'

Dat is dinsdag ook de centrale boodschap op het Binnenhof. De veertien Kamerleden, rijp en groen, verwijzen naar fractievoorzitter Jesse Klaver of naar de afdeling voorlichting. Zo ook Tineke Strik, fractievoorzitter in de Eerste Kamer. Oudgedienden als Femke Halsema en Jolande Sap houden zich onbereikbaar.

Klaver zelf houdt zijn kruit droog. Woensdagochtend debatteert hij in de Kamer over de breuk en over hoe het nu verder moet. Hij wil pas iets meer opening van zaken geven als hij zijn achterban toespreekt, vanavond in het Haagse Paard van Troje.

De suggestie dat GroenLinks was voorbereid op deze breuk of er zelfs op heeft aangestuurd wordt weggewuifd. Dat de hele fractie er maandagavond was lag aan een cursus overheidsfinanciën die financieel specialist Rik Grashoff gaf. Dat GroenLinks vrijwel meteen een bericht stuurde naar alle belangstellenden die ooit op een 'meet up' zijn geweest, dat 'is de manier waarop wij met onze beweging communiceren', zegt een partijvoorlichter. 'Andere partijen doen dat via jullie, de media, maar wij gebruiken in eerste instantie onze eigen kanalen - mail, Facebook, Twitter.'

De breuk in het overleg werd maandag gaandeweg geforceerd. Niet door iemand in het bijzonder, bezweert iedereen die bij het proces was betrokken. Voor de formatiepoging waren drie grote beren op de weg naar overeenstemming gesignaleerd. Inkomenspolitiek, 'vergroening' van de economie en migratie.

Serieuze gesprekken

Na gesprekken met deskundigen van buiten is serieus gesproken over inkomenspolitiek en vergroening van de economie. Nog niet uitputtend, want hierover was nieuwe informatie gevraagd aan ministeries. Daarop moest worden gewacht voor de puntjes op de i konden worden gezet. Bij de derde beer op de weg, migratie, hoefde geen extra informatie meer gevraagd.

Dus werd maandag verdergegaan met migratie. Knopen moesten worden doorgehakt. Daar heeft informateur Edith Schippers in het weekend bij Rutte (VVD), Buma (CDA), Pechtold (D66) en Klaver op aangedrongen. Het was tijd om tempo te gaan maken.

Forceren

Een enkeling in GroenLinks vermoedt dat Schippers zo indirect de breuk heeft geforceerd. Als eerst afspraken waren gemaakt over de inkomens en vergroening, was dat vervolgens ook met migratie wel gelukt, is de gedachtegang. Problemen hadden ook 'geparkeerd' kunnen worden om eerst verder te gaan over andere kwesties. Na zo'n afkoelingsperiode ziet zo'n probleem er misschien minder lastig uit, zeker als de lijst compromissen langer wordt. Wie zo de fuik in zwemt, kan steeds lastiger breken.

Migratie is een vergaarbak aan deelonderwerpen. Het kinderpardon speelt daar een rol, evenals de bed-bad-broodregeling voor illegalen, de integratie van erkende vluchtelingen en uiteindelijk het asielbeleid: de grenzen open of dicht voor toestromende vluchtelingen.

Op dat laatste punt werd het principieel. Daar doelt Groot Wassink op als hij het over 'marchanderen met mensenrechten' heeft. VVD en CDA hielden vast aan hun ambitie om de grenzen van Europa zo dicht mogelijk te houden. Wie asiel wil vragen, moet dat buiten Europa doen, bijvoorbeeld in Noord-Afrikaanse landen. Wie toch Europa bereikt moet zonder pardon worden teruggestuurd.

Onbespreekbaar

Voor GroenLinks is dat onbespreekbaar. Wie erin slaagt Europa te bereiken, moet ook hier asiel kunnen vragen. En 'echte' vluchtelingen moeten altijd recht houden op een individuele asielaanvraag.

Maandagavond bleek dat onhaalbaar en klapten de onderhandelingen. Maar niet de hoop. Let op Klaver. 'Deze formatiepoging is mislukt', hield hij dinsdag de hele dag vol. Deze poging.

Verder lezen

VVD en CDA zijn klaar met GroenLinks, de beurt is aan CU

Een dag na het mislukken van de eerste formatiepoging halen VVD en CDA een streep door de regeeraspiraties van GroenLinks. D66 stribbelt nog tegen, maar Rutte en Buma blokkeren een herkansing van deze combinatie. De weg wordt vrijgemaakt voor de ChristenUnie om aan te schuiven.

Schippers zette formatie onder druk: 'Kom nu tot besluiten'

Na twee maanden aftasten, heeft informateur Edith Schippers maandag de formatiepoging tussen de VVD, het CDA, D66 en GroenLinks op de spits gedreven. 'Tijdens het weekeinde heb ik de vier fractievoorzitters elk afzonderlijk gevraagd maandag 15 mei tot besluiten te komen, omdat uitstel geen nieuwe inzichten zou opleveren', schrijft Schippers in haar eindverslag. Onder die druk strandde de formatie maandag op het thema migratie.

Stuklopen formatie: hoe flexibel zijn de vluchtelingenverdragen?

Een diep inhoudelijk meningsverschil over het immigratiebeleid brak de eerste ronde van de formatie op. Heeft GroenLinks gelijk dat VVD en CDA zich niet willen houden aan internationale verdragen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden