GroenLinks grote winnaar raadsverkiezingen, SP en PvdA zakken weg, buiten de Randstad groeien de lokalen

GroenLinks is de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam en Utrecht en passeert daar D66 als grootste partij. In Rotterdam blijft Leefbaar veruit de grootste partij, maar wordt het lastig om een coherent gemeentebestuur te formeren. Buiten de Randstad versterken de lokale partijen hun positie.

Bij de uitslagenavond van GroenLinks Foto Aurélie Geurts

Dat is het beeld dat oprijst uit de lokale exit polls die onderzoeksbureau Ipsos in enkele gemeenten deed in opdracht van de NOS. De echte stemmen worden nog volop geteld. De Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten kreeg, volgens de exitpoll, veel meer tegenstanders dan de afgelopen weken bleek uit de opiniepeilingen. In de poll is de uitkomst nog hoogst onzeker: 49 procent voor de wet, 48 procent tegen. De rest stemde blanco.

Andere trends uit de gepeilde gemeenten: de PvdA zakt nog verder weg dan in 2014, toen de slechte uitslag al een voorbode bleek voor de oorwassing bij de landelijke verkiezingen van 2017. Het herstel waarop partijleider Lodewijk Asscher hoopt is ver uit zicht.

De SP lijkt vooralsnog niet te profiteren van het nieuwe leiderschap van Lilian Marijnissen: in Rotterdam, Utrecht, Enschede en Weert zagen de socialisten 30 tot 50 procent van hun kiezers uit 2014 naar andere partijen gaan. D66 raakt volgens de eerste tellingen niet alleen in Amsterdam en Utrecht maar ook in Den Haag de eerste plek kwijt: de VVD en de lokale Groep De Mos gaan de Democraten voorbij. De PVV houdt in Den Haag nog maar twee van de zeven zetels over.

Rotterdam

Het gemeentebestuur in Rotterdam verschiet waarschijnlijk ingrijpend van kleur. Hoewel Leefbaar Rotterdam veruit de grootste partij blijft, verliest die partij terrein, evenals coalitiepartner D66. Het zittende college raakt waarschijnlijk z'n meerderheid kwijt. Nieuwkomer Denk komt sterk binnen, van nul naar vier zetels in de gemeenteraad. Geert Wilders' PVV slaagt er met zo'n 4 procent van de Rotterdamse kiezers niet in om in te breken op de sterke positie van Leefbaar.

De formatie wordt in Rotterdam een ingewikkelde puzzel. Leefbaar, VVD en D66 zouden in theorie de basis van een nieuwe coalitie kunnen vormen, maar de complicerende factor is dat D66 niet wil samenwerken met Leefbaar Rotterdam, vanwege de alliantie van die partij met het Forum voor Democratie van Thierry Baudet.

In Amsterdam verdringt GroenLinks met meer dan 20 procent van de stemmen D66 naar de tweede plek. Forum voor Democratie lijkt te mogen rekenen op twee of drie zetels in de raad, evenals Denk. Naar verwachting krijgen GroenLinks en D66 het voortouw bij de collegevorming in de hoofdstad. Zij zijn dan aangewezen op steun van partijen als VVD of PvdA.

Lokalen

Ook in Utrecht is het stuivertje wisselen tussen D66 en GroenLinks, maar samen behouden zij meer dan 40 procent van de stemmen. Samen met nieuwkomer Denk, die ook hier sterk binnenkomt, komt een links-progressief gemeentebestuur in zicht.

In de gepeilde gemeenten buiten de Randstad, zet de onstuitbare opmars van de lokale partijen door. In Weert wordt de grootste partij, Weert Lokaal, nog een stuk groter met ongeveer eenderde deel van de stemmen. Nummer twee, het CDA, is nog maar half zo groot. In Enschede gaat Burgerbelangen Enschede overtuigend de PvdA en D66 voorbij. De PVV komt nieuw binnen met zo'n 7 procent van de stemmen. In Emmen doet de partij van Wilders het nog iets beter met ruim 9 procent van de stemmen.

Stemmen in Rozendaal Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Bekijk hier de uitslagen van de verkiezingen per gemeente

Hier vindt u de uitslagen van het referendum, per gemeente en landelijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.